Latest articles

Xuất khẩu bền vững cần đột phá về chi phí, hạ tầng và nguồn nhân lực

Việt Nam đang khẳng định vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu nhờ môi trường chính trị ổn định, hội nhập sâu và vị trí chiến lược, thu hút nhiều tập đoàn lớn. Tuy nhiên, để tăng trưởng xuất khẩu bền vững, cần sớm tháo gỡ ba thách thức chính: chi phí logistics cao, hạ tầng giao thông - cảng biển hạn chế và thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nỗ lực tháo gỡ các “điểm nghẽn” pháp lý

Theo Bộ Công thương, trong 9 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tăng trên 15%, vượt xa mục tiêu 12% đã đề ra. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy sức chống chịu và khả năng tận dụng cơ hội của doanh nghiệp Việt, nhất là khi tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Tuy nhiên, từ cuối tháng 8, đà tăng trưởng có dấu hiệu chững lại ở một số ngành chủ lực như dệt may, thủy sản và gỗ. Nguyên nhân đến từ suy giảm sức mua toàn cầu, các rào cản thương mại mới và chi phí sản xuất, vận chuyển gia tăng.

Các cơ quan quản lý đang đẩy mạnh phối hợp với nhau và với các địa phương để tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp, kết nối thị trường mới, đặc biệt là Trung Đông và khối vùng Vịnh. Song, bài toán quy tắc xuất xứ, nhất là trong Hiệp định CPTPP với yêu cầu “từ sợi trở đi” cho ngành dệt may, vẫn là rào cản lớn. “Việt Nam cần được hưởng cơ chế cộng gộp nguyên liệu hoặc nới lỏng quy định xuất xứ trong các hiệp định mới như ASEAN - Canada, để doanh nghiệp tận dụng tốt hơn ưu đãi thuế quan.

Ảnh: Đỗ Phòng

Song song đó, cải cách thể chế và cải thiện môi trường kinh doanh tiếp tục là ưu tiên của Chính phủ. Các nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 66 và 68 năm 2025 đang được triển khai thực chất nhằm rà soát toàn bộ quy định chồng chéo, những “điểm nghẽn” pháp lý gây cản trở hoạt động thương mại. Đây được coi là bước đi thiết thực, tạo động lực mới cho doanh nghiệp.

Ở từng ngành hàng, bức tranh vừa có tín hiệu tích cực, vừa bộc lộ nhiều thách thức. Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) cho biết, 8 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu dệt may đạt 30,7 tỷ USD. Để hoàn thành mục tiêu 48 tỷ USD, ngành phải duy trì kim ngạch xuất khẩu khoảng 4 tỷ USD mỗi tháng. Tuy nhiên, từ giữa năm, tốc độ tăng trưởng chậm lại do khách hàng lớn đẩy mạnh nhập hàng trước 1/4 để tránh mức thuế mới tại Mỹ.

Bên cạnh đó, áp lực chuyển đổi xanh và số hóa ngày càng gia tăng. Hiện chỉ khoảng 20-25% doanh nghiệp dệt may đủ năng lực đầu tư công nghệ thân thiện môi trường và minh bạch hóa quy trình sản xuất. Nếu không đáp ứng được các tiêu chuẩn về phát triển bền vững, doanh nghiệp sẽ khó tiếp cận các đơn hàng từ châu Âu và Mỹ.

Để tháo gỡ khó khăn về nguồn cung, VITAS đề xuất Chính phủ sớm ban hành chính sách khuyến khích phát triển ngành sản xuất nguyên phụ liệu trong nước, qua đó giúp doanh nghiệp hưởng lợi từ ưu đãi thuế quan và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, nhất là từ Trung Quốc.

Tiềm năng chuyển dịch sang chế biến sâu

Với ngành thủy sản, số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho thấy, 8 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt 7,3 tỷ USD, tăng 17% so với cùng kỳ 2024. Ngành kỳ vọng cán đích 10 tỷ USD trong năm 2025 nhờ đẩy mạnh sản phẩm giá trị gia tăng (GTGT) và mở rộng sang các thị trường ngách như Nam Mỹ, Trung Đông và châu Á. Việt Nam hiện đứng thứ ba thế giới về sản xuất hàng thủy sản GTGT, cho thấy tiềm năng chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang sản phẩm chế biến sâu.

                
Ảnh: Đỗ Phòng

Tuy nhiên, thách thức cũng không nhỏ. Quy định mới của Mỹ có thể khiến các mặt hàng hải sản khai thác chủ lực như ghẹ, cá ngừ, cá thu gặp khó từ đầu năm 2026. Bên cạnh đó, thẻ vàng IUU từ EU kéo dài suốt 8 năm qua tiếp tục là rào cản lớn, ảnh hưởng đến uy tín và thị phần của thủy sản Việt.

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2025, ông Nguyễn Hữu Nam, Phó Giám đốc VCCI khu vực TP Hồ Chí Minh, nhấn mạnh cải cách hành chính và số hóa dịch vụ công đã mang lại nhiều thuận lợi cho doanh nghiệp, nhưng tình trạng thiếu liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành và địa phương vẫn khiến chi phí tuân thủ cao.

“Nếu giải quyết được bài toán này, doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể gánh nặng thủ tục”, ông Nam nói. Ông cũng cho rằng, chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm trên 15% giá trị hàng hóa - mức cao so với khu vực - cần sớm được kéo giảm thông qua đầu tư hạ tầng giao thông, cảng biển và kho bãi.

Các chuyên gia đều nhận định, bên cạnh cải thiện hạ tầng và giảm chi phí logistics, Chính phủ cũng cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường nhập khẩu. Khi môi trường kinh doanh được cải thiện, hạ tầng và nhân lực được nâng cấp, doanh nghiệp sẽ chủ động đầu tư đổi mới công nghệ, gia tăng giá trị gia tăng và duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu bền vững trong dài hạn./.

                                                                                                                                     Hoàng Hậu