Latest articles

Dự kiến lộ trình triển khai mô hình thông quan tập trung

Nhằm tiến tới điện tử hóa hoàn toàn quy trình tiếp nhận – xử lý hồ sơ, xóa bỏ thủ tục giấy, rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu, Cục Hải quan đang xây dựng kế hoạch áp dụng thủ tục hải quan theo mô hình thông quan tập trung.

Lộ trình thí điểm

Theo dự thảo Đề án Mô hình thông quan tập trung, giai đoạn đầu sẽ triển khai thí điểm tại một số chi cục. Dự kiến từ ngày 1/3/2026, Chi cục Hải quan khu vực III (Hải Phòng) và Chi cục Hải quan khu vực V (Bắc Ninh) bắt đầu vận hành đội thông quan tập trung.

Công chức Hải quan thực hiện thủ tục hải quan. Ảnh: Sưu tầm

Tại khu vực III, Đội Thông quan sẽ đảm nhận việc xử lý thủ tục đối với các lô hàng xuất nhập khẩu thuộc Hải quan cửa khẩu cảng Hải Phòng khu vực 1, khu vực 2, khu vực 3 và cảng Đình Vũ. Tương tự, khu vực V sẽ tiếp nhận thông quan đối với các lô hàng thuộc Hải quan Bắc Ninh, Hải quan KCN Yên Phong và Hải quan ICD Tiên Sơn.

Từ ngày 1/4/2026, sau khi đánh giá kết quả bước đầu, việc thông quan tập trung sẽ mở rộng tới toàn bộ các đơn vị Hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu thuộc khu vực III và V.

Cũng từ ngày 1/3/2026, Chi cục Hải quan khu vực VIII (Quảng Ninh) sẽ đưa vào hoạt động Đội Thông quan đối với hàng hóa đi qua các cửa khẩu đường bộ. Thời gian từ 15/4 đến 15/5/2026 sẽ dành cho việc rà soát, xử lý vướng mắc nghiệp vụ, hoàn thiện điều kiện kỹ thuật, hạ tầng công nghệ thông tin và cơ sở vật chất trước khi triển khai cuốn chiếu tại các chi cục còn lại. Riêng Chi cục Hải quan khu vực II (TP. Hồ Chí Minh) dự kiến vận hành từ 1/6/2026.

Song song, Cục Hải quan giao các đơn vị chuyên môn tham mưu sửa đổi, bổ sung hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành văn bản pháp luật để phù hợp với quy trình thông quan tập trung; chấm dứt yêu cầu nộp chứng từ giấy thuộc hồ sơ hải quan.

Cơ quan Hải quan cũng triển khai nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, bảo đảm quy trình thông quan và phúc tập hồ sơ diễn ra theo mô hình tổ chức mới; khảo sát địa điểm đặt Đội Thông quan; chuẩn bị hạ tầng mạng, máy chủ, thiết bị an ninh, an toàn thông tin. Tổ chức bố trí nhân sự phù hợp với chuyên môn và phẩm chất, lựa chọn địa điểm làm việc, trang bị đầy đủ điều kiện vận hành cho các đội thông quan.

Khẳng định lợi ích của mô hình

Theo đánh giá của Cục Hải quan, việc áp dụng mô hình thông quan tập trung là yêu cầu tất yếu, phù hợp Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030. Kinh nghiệm từ các mô hình đã thử nghiệm tại Móng Cái (Quảng Ninh) và Hải Phòng cho thấy hiệu quả rõ rệt.

Công chức Hải quan thực hiện thủ tục hải quan. Ảnh: Sưu tầm

Mô hình này mang lại nhiều lợi ích. Trước hết, phù hợp xu thế quốc tế và thông lệ của nhiều nền hải quan hiện đại: xử lý tập trung, hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp và công chức hải quan, từ đó giảm nguy cơ phát sinh tiêu cực, tăng tính minh bạch.

Thứ hai, xử lý tập trung giúp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đặc biệt trong kiểm soát gian lận thương mại, buôn lậu và sai phạm về khai báo như mã HS, xuất xứ, trị giá.

Thứ ba, doanh nghiệp có thể đăng ký tờ khai ở bất cứ đâu, không phụ thuộc vị trí tập kết hàng hóa thực tế, tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại, nhân lực và hạn chế ách tắc thủ tục tại cửa khẩu.

Thứ tư, mô hình buộc hệ thống hải quan phải nâng cấp nền tảng công nghệ thông tin, mở rộng kết nối toàn quốc, áp dụng phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản lý rủi ro – tạo nền móng cho Hải quan số và Hải quan thông minh, phù hợp định hướng của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO).

Cục Hải quan khẳng định, triển khai mô hình thông quan tập trung là bước chuyển từ quản lý phân tán sang tập trung, từ thủ công sang điện tử hóa, từ “quản lý” sang “phục vụ”. Mục tiêu cuối cùng là vừa kiểm soát tốt, vừa tạo thuận lợi tối đa cho thương mại hợp pháp, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và thúc đẩy xuất nhập khẩu.

                                                                                                                                                                            Đỗ Phòng