Latest articles

Việt Nam - Nam Phi tăng cường hợp tác thương mại trên nền tảng quan hệ song phương ổn định

Việt Nam và Nam Phi đang chứng kiến bước phát triển mới trong quan hệ song phương khi hai nước duy trì đà hợp tác ổn định, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế - thương mại.

Nền tảng quan hệ vững chắc giữa hai nước

Việt Nam và Nam Phi thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 22/12/1993, mở ra chặng đường hợp tác ba thập niên với những dấu ấn quan trọng. Đại sứ quán Việt Nam tại Nam Phi được thành lập năm 2000 và hai năm sau, Nam Phi cũng mở Đại sứ quán tại Hà Nội. Từ năm 1999, sự hiện diện của Thương vụ Việt Nam tại Nam Phi đã tạo nền tảng thúc đẩy giao thương song phương.

Ở tầm vĩ mô, Nam Phi là nền kinh tế phát triển nhất châu Phi, có vai trò dẫn dắt 14 quốc gia thuộc Cộng đồng Phát triển miền Nam châu Phi (SADC). Năm 2024, GDP Nam Phi đạt gần 380 tỷ USD, đứng thứ hai tại châu Phi, thu nhập bình quân đầu người hơn 6.500 USD/năm. Cơ cấu kinh tế gồm 67% dịch vụ, 30% công nghiệp và 3% nông nghiệp, phản ánh nền kinh tế đa dạng và năng lực tài chính mạnh. Cơ sở hạ tầng phát triển, nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú cùng vị trí trung tâm khu vực khiến Nam Phi trở thành điểm đến hợp tác hấp dẫn đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Về trao đổi đoàn, hai nước duy trì tiếp xúc cấp cao thường xuyên. Phía Việt Nam có các chuyến thăm của Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân (9/2023), nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh (11/2022)… Phía Nam Phi có các đoàn Tổng thống Nam Phi (10/2025) và Phó Tổng Thư ký thứ nhất Đảng ANC (5/2025) thăm Việt Nam. Sự trao đổi này góp phần tăng cường tin cậy chính trị, đưa quan hệ hai nước tiến sâu vào giai đoạn hợp tác thực chất.

Về khuôn khổ pháp lý, hai nước đã ký nhiều văn kiện quan trọng như Hiệp định Thương mại (2000), Hiệp định thành lập Diễn đàn Đối tác liên Chính phủ, Thỏa thuận về Ủy ban Thương mại hỗn hợp (2004)… Những cơ chế này giúp việc hợp tác trở nên ổn định, có nền tảng rõ ràng và phù hợp với thông lệ quốc tế. Đến nay, Ủy ban Thương mại hỗn hợp Việt Nam - Nam Phi đã họp 5 kỳ, gần nhất vào tháng 11/2022.

Đáng chú ý, tháng 10/2010, Bộ Công Thương Việt Nam đã đề xuất ký Bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực khoáng sản với Bộ Tài nguyên khoáng sản Nam Phi. Phía Nam Phi đồng ý và đề nghị nâng thỏa thuận lên cấp Chính phủ, đồng thời mở rộng phạm vi hợp tác. Đây là lĩnh vực Nam Phi có thế mạnh hàng đầu châu Phi, còn Việt Nam ngày càng có nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu phục vụ công nghiệp.

Ngoài ra, Việt Nam hiện đang vận động các quốc gia thuộc Liên minh Thuế quan miền Nam châu Phi (SACU) sớm bắt đầu đàm phán Hiệp định thương mại tự do (FTA), trong đó Nam Phi là thành viên có tiếng nói quan trọng. Việc thúc đẩy FTA hứa hẹn tạo bước đột phá lớn cho thương mại Việt Nam – châu Phi trong tương lai.

Thương mại song phương bứt phá

Tại cuộc hội kiến Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa ngày 23/10 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh quan hệ Việt Nam - Nam Phi đang phát triển hết sức tích cực. Nam Phi liên tục là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại châu Phi trong nhiều năm. Thủ tướng khẳng định hai nước có thể bổ sung lợi thế cho nhau trong nhiều lĩnh vực, đồng thời đề nghị Nam Phi ủng hộ Việt Nam sớm khởi động đàm phán FTA giữa Việt Nam và SACU.

Tổng thống Nam Phi bày tỏ mong muốn hai bên tăng cường kết nối doanh nghiệp trong khai khoáng, công nghiệp chế tạo, ô tô điện, nông nghiệp, đào tạo nhân lực chất lượng cao và hàng hải. Đây đều là các lĩnh vực Nam Phi có kinh nghiệm hoặc tiềm năng lớn, trong khi Việt Nam đang mở rộng không gian hợp tác quốc tế, đặc biệt trong chuyển đổi xanh và công nghiệp công nghệ cao.

Hai nhà lãnh đạo thống nhất mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực mới như kinh tế số, truyền thông, năng lượng tái tạo và ứng phó biến đổi khí hậu. Hai bên sẽ thúc đẩy mở cửa thị trường cho hàng hóa mỗi nước; sớm ký các hiệp định quan trọng như tương trợ tư pháp, tránh đánh thuế hai lần, miễn thị thực cho người mang hộ chiếu phổ thông… Đây là những bước đi có ý nghĩa trực tiếp trong việc tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân hai nước.

Đặc biệt, hai bên nhất trí hoàn tất thủ tục nội bộ để nâng cấp quan hệ song phương lên Đối tác Chiến lược ngay trong năm 2025. Nếu hoàn tất, đây sẽ là đối tác chiến lược đầu tiên của Việt Nam tại châu Phi và là mô hình mẫu của hợp tác Nam – Nam.

Theo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương), hoạt động xúc tiến thương mại giữa hai nước được duy trì đều đặn. Hằng năm, hàng loạt đoàn công tác, doanh nghiệp Việt Nam sang khảo sát thị trường Nam Phi và ngược lại, các đoàn Nam Phi sang Việt Nam tăng mạnh, tham dự hội chợ, triển lãm hoặc tìm kiếm đối tác đầu tư.

Nam Phi hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam tại châu Phi. Năm 2024, kim ngạch thương mại hai chiều đạt gần 1,7 tỷ USD, tăng 47,2% so với năm 2023. Trong đó Việt Nam xuất khẩu 773,2 triệu USD. Riêng 10 tháng năm 2025, kim ngạch song phương đạt hơn 1,1 tỷ USD, trong đó Việt Nam xuất khẩu 705,2 triệu USD và nhập khẩu 432,8 triệu USD.

Hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Nam Phi gồm: điện thoại và linh kiện, máy vi tính và thiết bị điện tử, máy móc thiết bị, giày dép, dệt may… Ngược lại, Việt Nam nhập khẩu rau quả, kim loại quý, hóa chất, khoáng sản – những lĩnh vực Nam Phi có lợi thế mạnh.

Hợp tác công nghiệp và năng lượng giữa hai nước còn khiêm tốn, nhưng tiềm năng rất lớn. Trong thời gian qua, hai bên đã tích cực tìm kiếm cơ hội trong các lĩnh vực như ô tô, hóa chất, phân bón, khai khoáng, chế biến nông sản, gỗ và bột giấy. Nam Phi có nhiều doanh nghiệp lớn trong ngành khai khoáng, năng lượng, trong khi Việt Nam có nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu đầu vào và công nghệ chế biến.

Với sự ổn định chính trị, kinh nghiệm quốc tế phong phú của Nam Phi và nhu cầu mở rộng thị trường của doanh nghiệp Việt Nam, quan hệ kinh tế – thương mại song phương đang đứng trước một giai đoạn mở mới. Các cơ chế hợp tác đã được thiết lập đầy đủ, cộng với sự năng động của cộng đồng doanh nghiệp hai nước, đang tạo ra dòng chảy hợp tác mạnh mẽ và toàn diện hơn.

Trong bối cảnh hai bên chuẩn bị nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược, triển vọng hợp tác Việt Nam - Nam Phi không chỉ mở rộng trong thương mại, đầu tư mà còn lan sang những lĩnh vực mới như kinh tế xanh, kinh tế số, khoa học công nghệ và phát triển bền vững. Đây sẽ là bước khẳng định vai trò của hai quốc gia đang lên tại châu Á và châu Phi trong mô hình hợp tác Nam – Nam thế hệ mới.

                                                                                                                                                                                                Đỗ Phòng