Latest articles

Ngành dệt may đáp ứng tiêu chuẩn xanh – Tận dung tối đa lợi thế của EVFTA

Hiệp định EVFTA đã mang lại nhiều ưu đãi về thuế quan cho xuất khẩu dệt may của Việt Nam. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn và quy định trong EVFTA không chỉ tạo điều kiện gia tăng xuất khẩu sang thị trường EU mà còn thúc đẩy doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh thương mại quốc tế chịu ảnh hưởng mạnh bởi các biện pháp bảo hộ, đặc biệt là chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ, nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam – trong đó có dệt may – đang gặp không ít khó khăn. Ngành dệt may, với kim ngạch xuất khẩu hơn 40 tỷ USD mỗi năm và hơn 2,5 triệu lao động, hiện đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về xuất xứ, môi trường và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Trước những sức ép đó, doanh nghiệp Việt buộc phải khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) để mở rộng thị trường, giảm phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua đổi mới quy trình sản xuất và phát triển chuỗi cung ứng bền vững. Trong số đó, EVFTA là hiệp định mang lại lợi ích nổi bật: ưu đãi thuế quan sâu rộng, cơ hội tiếp cận thị trường EU và điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp dệt may giảm sự phụ thuộc vào thị trường Hoa Kỳ. Bên cạnh đó, EVFTA còn khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng từ dệt, nhuộm đến may mặc, qua đó nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và tăng giá trị cho sản phẩm.

Tại Tọa đàm “Ngành dệt may tận dụng EVFTA để ứng phó với chính sách thuế đối ứng như thế nào?” do Báo Công Thương tổ chức mới đây, ông Phạm Như Phương, Trưởng Phòng Xuất nhập khẩu ngành hàng – Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), nhấn mạnh rằng EU hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của dệt may Việt Nam. EVFTA vì thế đóng vai trò như một “cánh cửa thứ hai”, giúp ngành giảm rủi ro thị trường và chuyển hướng sang mô hình sản xuất xanh, bền vững theo tiêu chuẩn châu Âu. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa ưu đãi thuế quan, các doanh nghiệp cần đầu tư mạnh vào công nghệ và tuân thủ quy tắc xuất xứ “từ vải trở đi” – yếu tố vẫn đang là thách thức lớn đối với ngành dệt may.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Hoàng Thúy, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Thụy Điển (kiêm nhiệm Bắc Âu), cho rằng chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ không chỉ tạo ra thách thức tức thời mà còn là phép thử cho năng lực thích ứng và tái định vị thị trường của doanh nghiệp Việt. Dệt may là ngành chịu tác động rõ nét nhất do quy mô xuất khẩu lớn và tỷ trọng cao vào thị trường Hoa Kỳ. Tuy nhiên, trong bối cảnh đó, EVFTA lại mở ra một cơ hội quan trọng giúp ngành dệt may Việt Nam giảm thiểu rủi ro, đồng thời chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình sản xuất xanh và bền vững theo tiêu chuẩn châu Âu.

Việc dịch chuyển thị trường sang EU, đặc việt là Bắc Âu, là phản ứng logic trong ngắn hạn. Dù quy mô thị trường Bắc Âu không thể thay thế Hoa Kỳ về kim ngạch, song khu vực này lại có giá trị chiến lược dài hạn nhờ tính ổn định, ưu đãi từ EVFTA và nhu cầu cao đối với sản phẩm bền vững. Theo bà Nguyễn Hoàng Thúy, thay vì cạnh tranh bằng giá, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển sang các dòng sản phẩm giá trị cao, truy xuất rõ nguồn gốc, đảm bảo tiêu chuẩn môi trường và lao động đúng với thị hiếu tiêu dùng xanh đang chi phối toàn bộ châu Âu. Khi áp dụng mô hình này, các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ hưởng lợi trực tiếp từ EVFTA, mà còn đáp ứng quy tắc xuất xứ, giảm phụ thuộc nhập khẩu và phát thải carbon.

Bà Nguyễn Hoàng Thúy cũng nhấn mạnh rằng quy định Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) mà EU đang triển khai trong ngành dệt may là một bước ngoặt chiến lược, có thể gọi là “luật chơi mới” có khả năng định hình lại toàn bộ chuỗi cung ứng thời trang toàn cầu. Nếu EVFTA tạo điều kiện để hàng Việt bước chân vào thị trường EU, thì EPR lại xác lập tiêu chuẩn để hàng Việt Nam có thể ở lại lâu dài, bền vững và có chỗ đứng trong chuỗi giá trị mới.

Theo cơ chế EPR, các thương hiệu châu Âu phải chịu trách nhiệm toàn bộ vòng đời sản phẩm: Từ thiết kế, sản xuất, phân phối đến thu gom và tái chế. Điều này mở ra thị trường mới cho các đối tác có năng lực tuần hoàn, truy xuất nguồn gốc và phát thải thấp. Việt Nam có thể trở thành “cứ điểm sản xuất xanh” của châu Âu tại châu Á, nếu sớm đầu tư vào công nghệ tái chế, năng lượng sạch và quản trị ESG.

Nếu EVFTA được coi là “cửa vào”, thì EPR chính là “thước đo năng lực tồn tại” của hàng Việt Nam tại EU. ĐiềuViệt Nam cần không chỉ là chuyển dịch thị trường, mà quan trọng hơn là chuyển vai trò từ nhà cung ứng ngắn hạn sang đối tác phát triển bền vững, đóng góp  vào sự hình thành chuỗi cung ứng thời trang xanh toàn cầu.

Khẳng định EVFTA là “điểm tựa” giúp hàng dệt may Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường EU, bà Nguyễn Hoàng Thúy cho rằng doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào ưu đãi thuế, mà cần chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn mới liên quan đến môi trường, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững – những yếu tố đang chi phối toàn bộ chuỗi cung ứng thời trang châu Âu. EVFTA mở cánh cửa, nhưng chính doanh nghiệp phải là người bước qua cánh cửa đó bằng năng lực xanh, chiến lược phát triển và uy tín thương hiệu. Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp thông qua cung cấp thông tin, quảng bá và kết nối, nhưng sự thành công phụ thuộc vào mức độ doanh nghiệp sẵn sàng chuyển đổi để đáp ứng yêu cầu của thị trường đầy tiềm năng nhưng ngày càng khắt khe này.

Đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, Bộ cùng các bộ – ngành liên quan sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt trong việc xây dựng chuỗi cung ứng xanh và số hóa xuất khẩu. Các cơ quan chức năng đang tập trung hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát nguồn phát thải, thúc đẩy công nghệ xử lý và tái chế chất thải, hướng đến mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và xây dựng ngành công nghiệp môi trường xanh, bền vững. Bộ Công Thương cũng ưu tiên các chương trình xúc tiến thương mại cho sản phẩm tuần hoàn; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu minh bạch thông tin và minh bạch nguyên liệu trong chuỗi cung ứng xuất khẩu.

Ngoài ra, Bộ Công Thương thường xuyên triển khai nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, như Chương trình Xúc tiến thương mại quốc gia, Chương trình Thương hiệu quốc gia, cùng các chính sách thuộc Chương trình Khuyến công quốc gia và các chương trình về công nghiệp hỗ trợ. Các chương trình này tập trung xây dựng cơ chế, chính sách và biện pháp hỗ trợ nhằm giúp doanh nghiệp chủ động chuyển đổi công nghệ, giảm phát thải trong hoạt động sản xuất – kinh doanh, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, đồng thời bảo đảm điều kiện làm việc và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Tuy nhiên, để doanh nghiệp xuất khẩu dệt may tận dụng tối đa ưu đãi từ EVFTA và đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường EU, trước hết các doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với các cơ sở đào tạo. Việc hiểu rõ quy tắc xuất xứ, quy trình sản xuất đáp ứng yêu cầu về tuần hoàn và tiêu chuẩn xanh của EU là điều kiện tiên quyết. Doanh nghiệp là đơn vị nắm bắt rõ nhất các yêu cầu của thị trường nhập khẩu, từ đó có thể đề xuất chương trình đào tạo phù hợp. Thông qua các khóa học được thiết kế sát nhu cầu thực tế, cơ sở đào tạo sẽ cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, am hiểu tiêu chuẩn thị trường EU cho doanh nghiệp. Đây là mô hình hợp tác “win – win”, mang lại lợi ích bền vững cho cả hai bên.

Thứ hai, từ nền tảng nhân lực chất lượng cao, doanh nghiệp có thể đẩy mạnh đầu tư vào nghiên cứu – phát triển và ứng dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất. Việc tăng cường tự động hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số trong chuỗi sản xuất, quản lý và chuỗi cung ứng sẽ giúp nâng cao năng suất lao động, tối ưu chi phí và cải thiện hiệu quả vận hành. Những giải pháp này cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp ứng phó linh hoạt với các chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ.

Thứ ba, doanh nghiệp cần chú trọng phát triển bền vững và xây dựng thương hiệu – đây là hướng đi tất yếu nếu muốn thâm nhập sâu vào thị trường EU trong khuôn khổ EVFTA. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu tái chế, giảm phát thải trong quá trình sản xuất và tối ưu hóa sử dụng tài nguyên. Đồng thời, doanh nghiệp cần tăng tỷ lệ nội địa hóa để đáp ứng quy tắc xuất xứ theo yêu cầu của EVFTA, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị sản phẩm trên thị trường quốc tế./.

                                                                                                                                                                                              Nam Khánh