Latest articles

Ngành Hải quan đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin nhằm tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp

Thực hiện Nghị quyết số 76/NQ-CP ngày 15/7/2021 của Chính phủ ban hành Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021-2030, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đến năm 2030, định hướng đến năm 2045, thời gian qua ngành Hải quan đã không ngừng nỗ lực cải cách thủ tục hành chính (TTHC) lĩnh vực hải quan theo hướng: cắt giảm, đơn giản hóa quy định về TTHC; kiểm soát có hiệu quả việc thực hiện TTHC hải quan đối với doanh nghiệp; cải cách, hiện đại hóa TTHC và tăng cường triển khai cung cấp dịch vụ công trực tuyến phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Trong giai đoạn 2020-2024, thực hiện các chủ trương của Chính phủ về cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, cắt giảm chi phí tuân thủ TTHC, Cục Hải quan đã triển khai đồng bộ các Đề án cắt giảm, đơn giản hóa quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh theo tinh thần Nghị quyết 68/NQ-CP ngày 12/5/2020 của Chính phủ, Đề án phân cấp trong giải quyết TTHC ban hành theo Nghị quyết số 76/NQ-CP ngày 15/7/2021 của Chính phủ, Đề án “Phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử, phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030” và đạt một số kết quả tích cực. Theo đó, Cục Hải quan đã nghiên cứu, đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa 5% số quy định và 5% chi phí tuân thủ TTHC liên quan đến hoạt động kinh doanh, đề xuất đơn giản hóa 06 TTHC lĩnh vực hải quan để thực hiện phân cấp, rà soát, sửa đổi, bổ sung 03 VBQPPL có quy định liên quan theo hướng thay thế yêu cầu nộp, xuất trình sổ hộ khẩu, sổ tạm trú giấy bằng việc khai thác, sử dụng thông tin về cư trú của công dân trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đồng thời hoàn thành công bố công khai 04 TTHC được sửa đổi, bổ sung để người dân kịp thời nắm bắt, tiếp cận thông tin.

Tiếp tục phát huy những kết quả tích cực trong giai đoạn trước, thực hiện Nghị quyết số 66/NQ-CP ngày 26/3/2025 của Chính phủ về Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa quy định liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, để đáp ứng yêu cầu bãi bỏ ít nhất 30% điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết; giảm ít nhất 30% thời gian giải quyết của các TTHC, 30% chi phí tuân thủ TTHC, Cục Hải quan đã khẩn trương, nghiêm túc ban hành ngay Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 66/NQ-CP tại Quyết định số 478/QĐ-CHQ ngày 07/5/2025 theo tinh thần “5 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả bảo đảm thực hiện các mục tiêu được Chính phủ yêu cầu.

Cục Hải quan đã nỗ lực đẩy mạnh triển khai rà soát danh mục 214 TTHC do cơ quan Hải quan trực tiếp thực hiện và 29 điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý, kết quả đã được Bộ Tài chính phê duyệt phương án cắt giảm đơn giản hóa đối với 39 TTHC lĩnh vực Hải quan theo Quyết định số 2421/QĐ-BTC ngày 09/7/2025 của Bộ trưởng Bộ Tài chính phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa TTHC liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc phạm vi chức năng quản lý của Bộ Tài chính năm 2025; Thủ tướng Chính phủ phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa đối với 39 TTHC lĩnh vực Hải quan và bãi bỏ 15 điều kiện kinh doanh theo Quyết định số 1848/QĐ-TTg ngày 27/8/2025 phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa TTHC lĩnh vực tài chính thuộc thẩm quyền phê duyệt của Chính phủ. Các phương án thực thi được giao thời hạn hoàn thành trong năm 2025 và 2026.

Theo các quyết định nêu trên, lĩnh vực hải quan sẽ thực hiện bãi bỏ 15 điều kiện kinh doanh đạt 51,7%; bãi bỏ 26 TTHC và đơn giản hóa 52 TTHC đạt 36.4%, vượt chỉ tiêu theo yêu cầu của Nghị quyết số 66/NQ-CP, là minh chứng rõ nhất cho sự nỗ lực của ngành Hải quan trong cải cách TTHC.

Tính đến tháng 12/2025, ngành Hải quan đã nỗ lực triển khai thực thi được 13/39 phương án theo phê duyệt của Bộ Tài chính, sửa đổi bổ sung 01 Nghị định và 04 thông tư để triển khai các phương án thực thi, trong đó cắt giảm, đơn giản hóa nhiều TTHC theo hướng có lợi cho doanh nghiệp. Các TTHC được đơn giản hóa theo hướng: đơn giản hóa quy trình thực hiện; cắt giảm, đơn giản hóa thành phần hồ sơ, chứng từ; thay đổi phương thức thực hiện TTHC từ việc lựa chọn nộp hồ sơ giấy hoặc hồ sơ điện tử sang 100% thực hiện nộp hồ sơ theo phương thức điện tử; cắt giảm thời gian giải quyết TTHC; …

Những con số và điểm bãi bỏ, rút ngắn bước xử lý đã cho thấy cải cách TTHC hải quan năm 2025 không mang tính “cắt bớt” chung chung, mà tác động cụ thể lên các bước kiểm tra hồ sơ, chứng từ, hàng hóa và xác minh - những khâu ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian thông quan, từ đó giúp giảm bớt thời gian, chi phí thực hiện cho tổ chức, cá nhân khi thực hiện thủ tục hải quan, là cơ sở quan trọng góp phần tạo thuận lợi thương mại.

Những thay đổi trong TTHC cũng sẽ tạo tiền đề kỹ thuật cho quá trình chuyển đổi số. Khi quy trình được chuẩn hóa và loại bỏ các bước trung gian, việc điện tử hóa, tự động hóa và tích hợp dữ liệu mới có thể triển khai hiệu quả và nhất quán. Khi dữ liệu đã được chuẩn hóa, hệ thống có thể tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ phân tích dữ liệu lớn (Big Data) để đánh giá rủi ro và ra quyết định phân luồng hàng hóa nhanh chóng, chính xác hơn. Mỗi TTHC được cắt giảm, đơn giản hóa không chỉ rút ngắn thời gian thực hiện cho doanh nghiệp, mà còn là một bước chuyển cấu trúc trong quản lý - từ mô hình hành chính thủ công sang mô hình vận hành số. Chính sự thay đổi này đã giúp ngành Hải quan đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi số, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong toàn hệ thống, đồng thời đáp ứng được mục tiêu của Chính phủ về rút ngắn thời gian thông quan và tạo thuận lợi thương mại.

Bên cạnh công tác cải cách TTHC, ngành Hải quan luôn xác định giải pháp chiến lược và ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin, chuyển đổi số là khâu then chốt hỗ trợ cải cách TTHC, là công cụ hữu hiệu nhằm tạo thuận lợi thương mại, góp phần nâng cao vị thế cạnh tranh thương mại cho doanh nghiệp trên thị trường khu vực và trên thế giới.

Cục Hải quan đã hoàn thành mục tiêu 5E (E-Declaration; E-payment; E-C/O; E-Permit và E-Manifest) về ứng dụng CNTT trong quản lý nhà nước về hải quan:

(i) Thực hiện khai báo điện tử và xử lý thông quan tự động (E-Clearance): Đến nay, 100% thủ tục hải quan cơ bản đã được tự động hóa, các đơn vị hải quan trên phạm vi toàn quốc với 99,65% doanh nghiệp tham gia, xử lý hơn 99,6% tờ khai và thời gian thông quan đối với hàng luồng xanh chỉ từ 1-3 giây. Hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS cho phép sử dụng chứng từ điện tử có gắn chữ ký số để khai báo hải quan qua mạng Internet. Hệ thống tự động xử lý, phân luồng và phản hồi cho doanh nghiệp, ra quyết định thông quan hàng hóa.

(ii) Thực hiện thanh toán điện tử (E-Payment): Từ năm 2012, cơ quan hải quan đã kết nối với các hệ thống công nghệ thông tin của các Ngân hàng thương mại và Kho bạc nhà nước để thực hiện thanh toán điện tử (E-payment). Tuy nhiên, để tiếp tục tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, từ năm 2017, cơ quan Hải quan đã triển khai Đề án nộp thuế điện tử và thông quan 24/7. Theo đó, doanh nghiệp có thể nộp tiền thuế mọi lúc, mọi nơi, mọi phương tiện; hạn chế tối đa việc thanh toán bằng tiền mặt và thay vào đó là thực hiện giao dịch trên môi trường điện tử; đảm bảo thông tin nộp tiền được thanh khoản thuế kịp thời, chính xác, từ đó giúp giảm thời gian nộp thuế, giảm thời gian thông quan hàng hóa ngay sau khi doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế. Đến nay, số thuế thu được bằng phương thức điện tử  đạt khoảng 98% tổng số thu ngân sách của Cục Hải quan.

(iii) Thực hiện Hệ thống tiếp nhận Manifest điện tử (E-Manifest): Từ tháng 08/2013, Cục Hải quan tổ chức triển khai Hệ thống tiếp nhận manifest điện tử (E-manifest) đối với phương tiện vận tải đường biển. Từ cuối năm 2014, Hệ thống đã được triển khai thông qua Cơ chế một cửa quốc gia cho các thủ tục đối với tàu biển xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh tại tất cả các cảng biển.

(iv) Thực hiện E-Permit: Từ tháng 11/2014, Cục Hải quan đã phối hợp với các Bộ, ngành bắt đầu triển khai chính thức Cơ chế một cửa quốc gia. Đến nay, đã có 250 thủ tục hành chính của 13 Bộ, Ngành được chính thức triển khai trên Cơ chế một cửa quốc gia.

 (v) Thực hiện E-C/O: Từ ngày 01 tháng 01 năm 2018, Việt Nam đã chính thức trao đổi thông tin C/O mẫu D điện tử với 4 nước Singapore, Malaysia, Indonesia, Thái Lan và sử dụng chứng từ này làm căn cứ để áp dụng mức ưu đãi thuế quan theo Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN. Đến nay, Việt Nam đã trao đổi chính thức thông tin chứng nhận xuất xứ mẫu D điện tử với 9 nước ASEAN thông qua Cơ chế một cửa ASEAN.

Bên cạnh đó, từ năm 2017, Cục Hải quan đã triển khai Hệ thống quản lý hải quan tự động (VASSCM) thông qua việc kết nối, trao đổi thông tin với doanh nghiệp kinh doanh cảng, sân bay, kho bãi, địa điểm chịu sự giám sát hải quan; Từ năm 2020, triển khai Hệ thống quản lý seal định vị điện tử đối với hàng hóa chịu sự giám sát hải quan vận chuyển bằng container.

Hiện nay trong 214 TTHC do cơ quan hải quan thực hiện, có 124 TTHC đã được cung cấp DVCTT toàn trình, 61 TTHC được cung cấp DVCTT một phần; 29 TTHC được cung cấp thông tin trực tuyến.

Thực hiện triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Cục Hải quan đã tập trung chỉ đạo nâng cao nhận thức, đột phá về đổi mới tư duy, xác định quyết tâm chính trị mạnh mẽ, quyết liệt lãnh đạo, chỉ đạo, tạo xung lực mới, khí thế mới trong toàn ngành Hải quan về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Với mục tiêu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác hải quan nhằm thay đổi phương thức quản lý điều hành, hướng tới công cuộc chuyển đổi số, từng bước tiến tới hải quan số, hải quan phi giấy tờ, Cục Hải quan đã triển khai xây dựng Ứng dụng di động Vietnam Customs Data để thay thế báo cáo giấy truyền thống. Tổ chức triển khai phương án phòng họp không giấy tờ nhằm giảm thiểu chi phí, thời gian đi lại, in ấn tài liệu giấy tờ, thuận tiện trong việc tổ chức chỉ đạo điều hành các cuộc họp, triển khai các nội dung cấp thiết, hỏa tốc. Tổ chức nghiên cứu và ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong triển khai Chatbot nhằm hỗ trợ người sử dụng (doanh nghiệp, cán bộ, công chức hải quan). Tập trung nguồn lực chuẩn bị hệ thống CNTT đáp ứng yêu cầu triển khai thí điểm theo mô hình thông quan tập trung.

Trong thời gian tới, Cục Hải quan tiếp tục đẩy mạnh triển khai công tác chuyển đổi số nhằm  tạo thuận lợi thương mại; cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; hướng tới một cơ quan hải quan chuyên nghiệp, minh bạch, hiệu quả với những điểm nhấn quan trọng như: Xây dựng và triển khai nền tảng số “Hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số”; Nâng cấp nền tảng số “Cổng Thông tin một cửa quốc gia”; Triển khai nhiệm vụ tại Đề án 06, nhằm: Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận các thủ tục liên quan đến xuất nhập khẩu hàng hóa; kiểm soát chặt chẽ thu thuế, chống thất thu thuế, hoàn thuế trên môi trường số; Cung cấp các dịch vụ để xác thực người sử dụng thông qua các tài khoản đăng nhập nội bộ hoặc tài khoản VneID; Tiếp nhận thông tin, hồ sơ, phản hồi thông tin về kết quả xử lý thủ tục hành chính cho do người dân, doanh nghiệp. tổ chức tín dụng, các bộ ngành...

Nhìn chung, công tác cải cách TTHC và chuyển đổi số có mối quan hệ hỗ trợ chặt chẽ. Cải cách tạo khung pháp lý và quy trình gọn nhẹ, là tiền đề cho việc triển khai số hóa đồng bộ; ngược lại, chuyển đổi số là công cụ giúp hiện thực hóa cải cách, đảm bảo việc rút gọn thủ tục được đo lường, minh bạch và vận hành liên tục. Khi hai yếu tố này được thực hiện song hành, hiệu quả đạt được không chỉ là giảm thời gian thông quan, mà còn là nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm chi phí thực hiện và tạo thuận lợi thương mại cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Từ những kết quả mà ngành Hải quan đạt được thời gian qua cho thấy quá trình cải cách TTHC và chuyển đổi số không còn là hai nhiệm vụ riêng rẽ, mà đã hòa quyện thành một quá trình thống nhất, hướng tới mục tiêu phục vụ tốt hơn cho cộng đồng doanh nghiệp và phát triển thương mại quốc gia.