Latest articles

Hải quan Hàn Quốc đẩy mạnh đổi mới sáng tạo trong quản lý thương mại điện tử xuyên biên giới

Thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành một thành phần chủ đạo của thương mại quốc tế, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với cơ quan Hải quan trong việc vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa bảo đảm quản lý rủi ro và an ninh chuỗi cung ứng. Trước xu thế đó, Hải quan Hàn Quốc đã có nhiều sáng kiến đổi mới số, ứng dụng Trí tuệ nhân tạo và Dữ liệu lớn nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hàng hóa thương mại điện tử.

Hải quan Hàn Quốc định nghĩa hàng hóa thương mại điện tử là “các mặt hàng được giao dịch điện tử thông qua các hình thức kinh doanh ảo như sàn giao dịch trực tuyến và trung tâm mua sắm trên không gian mạng”. Các doanh nghiệp nước ngoài bán hàng trực tuyến vào thị trường Hàn Quốc cũng phải đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật của Hàn Quốc.

Hình: Chuyên trang giới thiệu về đổi mới sáng tạo ứng dụng cách mạng công nghiệp lần thứ tư của Hải quan Hàn Quốc. Nguồn: Hải quan Hàn Quốc.

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của  kinh tế số, khối lượng giao dịch thương mại điện tử xuất nhập khẩu của Hàn Quốc tăng nhanh trong những năm gần đây. Cụ thể, từ 63 triệu giao dịch ghi nhận năm 2021 lên khoảng 180 triệu giao dịch năm 2024, cao gần gấp ba lần chỉ trong vòng 3 năm. Sự gia tăng đột biến này vừa mở ra cơ hội cho thương mại, vừa tạo ra nhiều thách thức trong công tác quản lý nhà nước về hải quan.

Gia tăng rủi ro và yêu cầu đổi mới phương thức quản lý

Thực tiễn cho thấy, các đối tượng buôn lậu và vi phạm pháp luật ngày càng lợi dụng thủ tục thông quan đơn giản đối với các lô hàng giá trị nhỏ (thấp), hàng chuyển phát nhanh và bưu chính để cất giấu ma túy, vũ khí hoặc hàng hóa không bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng. Hải quan Hàn Quốc cho biết, lượng ma túy bị phát hiện trong các lô hàng vận chuyển qua đường bưu chính và chuyển phát nhanh năm 2024 cao gấp 2,2 lần so với năm 2021. Trước thực trạng đó, Hải quan Hàn Quốc xác định việc ứng dụng các công nghệ phân tích tiên tiến, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, là giải pháp mang tính nền tảng để hiện đại hóa công tác quản lý rủi ro hải quan trong môi trường thương mại điện tử.

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong việc phân luồng rủi ro

Ngay từ năm 2017, Hải quan Hàn Quốc đã thành lập Trung tâm Xác định trọng điểm biên giới và đến năm 2018 chính thức triển khai Dự án Quản lý rủi ro tích hợp dựa trên nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI). Hệ thống này sử dụng các mô hình học máy (Machine Learning-ML) và học sâu (Deep Learning-DL) để phân tích khối lượng lớn dữ liệu tờ khai hải quan, kết hợp với cơ sở dữ liệu về lịch sử vi phạm và kết quả các vụ bắt giữ.

Khác với phương pháp phân tích truyền thống dựa chủ yếu vào các tiêu chí định sẵn, Hệ thống AI của Hải quan Hàn Quốc có khả năng học hỏi từ các dữ liệu lịch sử, nhận diện các mô hình rủi ro tiềm ẩn theo từng nhóm chỉ báo rủi ro như: tuyến đường, tần suất nhập khẩu, đặc điểm doanh nghiệp hoặc phương thức vận chuyển. Đặc biệt, trong năm 2025, Hải quan Hàn Quốc tập trung nâng cao hiệu quả phân tích đối với hàng hóa thương mại điện tử vận chuyển qua bưu chính và chuyển phát nhanh. Nhờ đó, mặc dù số lượng lô hàng thương mại điện tử nhập khẩu tăng gần ba lần trong vòng 5 năm, thời gian yêu cầu để phân tích các lô hàng rủi ro cao đã giảm từ khoảng một giờ xuống còn chưa đến một phút. Các lô hàng rủi ro thấp được thông quan nhanh chóng, giúp tiết kiệm chi phí xã hội và tiết kiệm ước tính hơn 125 tỷ won mỗi năm cho Hải quan Hàn Quốc.

Nhận dạng tự động các mối đe dọa qua công tác soi chiếu

Song song với phân tích dữ liệu, Hải quan Hàn Quốc cũng đẩy mạnh ứng dụng AI trong công tác kiểm tra thực tế hàng hóa. Toàn bộ hàng hóa vận chuyển qua bưu chính và chuyển phát nhanh đều được soi chiếu qua máy tia X quang.

Từ năm 2017, Hải quan Hàn Quốc đã nghiên cứu phát triển các thuật toán nhận dạng tự động vật thể, cho phép hệ thống hỗ trợ công chức hải quan nhận diện các mặt hàng nghi vấn ngay trên hình ảnh soi chiếu. Năm 2019, Hải quan Hàn Quốc bắt đầu xây dựng hạ tầng kỹ thuật cần thiết. Đến năm 2020, Cơ quan này triển khai quá trình huấn luyện hệ thống để nhận diện tự động một số mặt hàng trọng điểm như: vũ khí. Thuật toán phân tích hình ảnh soi chiếu dựa trên các đặc trưng về hình dạng, mật độ, kết cấu vật liệu và thậm chí cả số hiệu nguyên tử, qua đó hỗ trợ hiệu quả công tác phát hiện và kiểm soát hàng hóa có rủi ro.

Đến năm 2023, giải pháp AI tích hợp dữ liệu hình ảnh soi chiếu với thông tin vận đơn, bản khai hàng hóa đã được triển khai tại các trung tâm logistics quốc tế lớn. Công nghệ này góp phần nâng cao đáng kể hiệu quả phát hiện vũ khí, ma túy và hàng cấm, đồng thời giảm áp lực cho lực lượng kiểm soát tại hiện trường.

Xây dựng nền tảng thông quan chuyên biệt cho thương mại điện tử

Nhận thức rõ đặc thù của thương mại điện tử, Hải quan Hàn Quốc đang xây dựng một hệ thống thông quan chuyên biệt, trong đó trọng tâm là nền tảng công nghệ thông tin cho phép thu thập và phân tích dữ liệu theo từng mô hình kinh doanh và mức độ tuân thủ của người bán trực tuyến.

Hệ thống mới dự kiến tích hợp dữ liệu về đơn hàng, thanh toán từ các nền tảng thương mại điện tử, đồng thời phát triển cổng thông tin và ứng dụng di động dành riêng cho cá nhân nhập khẩu. Người dân có thể dễ dàng tra cứu tình trạng thông quan, trao đổi thông tin với cơ quan Hải quan.

Bên cạnh đó, Hải quan Hàn Quốc đã thành lập Bộ phận Phân tích dữ liệu lớn và xây dựng Cổng Dữ liệu lớn nhằm xử lý các tập dữ liệu quy mô lớn, đa dạng, vượt quá khả năng của hệ thống kho dữ liệu truyền thống. Đến nay, hơn 30 mô hình phân tích đã được phát triển, giúp công chức hải quan không chuyên sâu về công nghệ vẫn có thể khai thác dữ liệu phục vụ công tác nghiệp vụ.

Hình: Tài liệu giới thiệu Hệ thống Finder-A Phân tích thông tin hành khách trên cơ sở ứng dụng Giải pháp Phân tích dữ liệu lớn. Nguồn: Hải quan Hàn Quốc.

Hiện nay, hàng hóa thương mại điện tử chiếm hơn 90% tổng số lô hàng nhập khẩu vào thị trường Hàn Quốc và tiếp tục tăng trưởng. Thực tiễn triển khai của Hải quan Hàn Quốc cho thấy, đổi mới sáng tạo số, ứng dụng AI và dữ liệu lớn không chỉ là công cụ kỹ thuật, mà là trụ cột chiến lược trong xây dựng hải quan hiện đại và thông minh.

Mô hình của Hải quan Hàn Quốc là kinh nghiệm tham khảo có giá trị đối với nhiều quốc gia, trong đó có Hải quan Việt Nam trong quá trình triển khai Hải quan số và Hải quan thông minh và quản lý hiệu quả thương mại điện tử xuyên biên giới trong giai đoạn tới.

                                                                                                                                                                                           Diệu Quang