Latest articles

Cải cách thủ tục hành chính ngành Hải quan năm 2026: Tập trung thực thi, tạo chuyển biến thực chất cho hoạt động xuất nhập khẩu

Năm 2026 đánh dấu giai đoạn bản lề trong tiến trình cải cách thủ tục hành chính (TTHC) của ngành Hải quan, khi trọng tâm không còn nằm ở việc mở rộng nội dung cải cách mà chuyển sang tổ chức thực thi và đo lường hiệu quả. Trên cơ sở các kế hoạch cải cách hành chính, kiểm soát TTHC và các văn bản chỉ đạo triển khai, yêu cầu đặt ra là hoàn thành các mục tiêu đã được xác lập, xử lý dứt điểm các tồn tại và tạo chuyển biến rõ rệt trong thực tiễn giải quyết thủ tục liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu.

Áp lực hoàn thành các mục tiêu cải cách đã định hình

Ngay từ đầu năm, Cục Hải quan đã tích cực ban hành Kế hoạch cải cách hành chính (Quyết định số 256/QĐ-CHQ ngày 11/02/2026), Kế hoạch triển khai nhiệm vụ kiểm soát TTHC (Quyết định số 269/QĐ-CHQ ngày 12/02/2026), Thông báo số 10124/TB-CHQ ngày 06/02/2026 triển khai các nhiệm vụ tái cấu trúc TTHC dựa trên dữ liệu, …. Các kế hoạch năm 2026 tiếp tục kế thừa các định hướng cải cách xuyên suốt, đồng thời cụ thể hóa bằng các chỉ tiêu mang tính bắt buộc.

Theo đó, thực hiện Nghị quyết số 66/NQ-CP của Chính phủ, ngành Hải quan tiếp tục đặt ra yêu cầu cắt giảm 50% thời gian giải quyết TTHC và 50% chi phí tuân thủ so với năm 2024; 100% thủ tục đủ điều kiện được cung cấp trực tuyến toàn trình; 100% thông tin, giấy tờ liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh chỉ phải cung cấp một lần.   

Những con số này không chỉ thể hiện quyết tâm chính trị mà còn cho thấy cách tiếp cận cải cách theo hướng đo lường được, kiểm soát được và đánh giá được. Đây là xu hướng phù hợp với thông lệ quốc tế trong quản trị hành chính hiện đại, khi hiệu quả cải cách không chỉ được nhìn nhận qua nỗ lực mà phải thể hiện bằng kết quả cụ thể. Bên cạnh đó, việc yêu cầu bãi bỏ toàn bộ các điều kiện kinh doanh không cần thiết, không rõ ràng hoặc không còn phù hợp cũng là một bước tiến quan trọng, góp phần loại bỏ “rào cản vô hình” trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Việc siết chặt kỷ luật thực thi, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả cải cách cho thấy cách tiếp cận đã thay đổi căn bản: hiệu quả không được đo bằng số lượng nhiệm vụ triển khai, mà bằng mức độ giảm chi phí và thời gian thực tế đối với doanh nghiệp. Trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng phụ thuộc vào tốc độ và độ ổn định của chuỗi cung ứng, cải cách TTHC hải quan có tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Thời gian thông quan kéo dài đồng nghĩa với chi phí lưu kho tăng, vốn bị ứ đọng và rủi ro phát sinh; ngược lại, quy trình đơn giản, minh bạch giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và chủ động trong kế hoạch sản xuất, giao hàng. Do đó, việc đặt mục tiêu cắt giảm đồng thời thời gian và chi phí tuân thủ không chỉ mang ý nghĩa hành chính, mà trực tiếp tác động đến hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu.

Tái cấu trúc TTHC: Chuyển từ hồ sơ sang dữ liệu

Một trong những nội dung trọng tâm của cải cách năm 2026 là tái cấu trúc TTHC theo hướng thay thế thành phần hồ sơ bằng dữ liệu. Theo các kế hoạch đã ban hành, một số thủ tục trong lĩnh vực hải quan đã được phê duyệt phương án tái cấu trúc, trong đó thông tin được khai thác từ các cơ sở dữ liệu thay vì yêu cầu doanh nghiệp nộp lại. Việc chuyển từ “nộp chứng từ hồ sơ” sang “khai thác dữ liệu” không chỉ rút ngắn thời gian xử lý mà còn giảm đáng kể sai sót và chi phí tuân thủ. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả thực chất, yêu cầu đặt ra là phải hoàn thiện hệ thống dữ liệu, bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và khả năng kết nối, chia sẻ giữa các cơ quan.

Song song với đó, công tác kiểm soát TTHC được triển khai xuyên suốt từ khâu xây dựng chính sách đến tổ chức thực hiện. Các thủ tục chỉ được ban hành khi đáp ứng đầy đủ tiêu chí về tính cần thiết, hợp lý và chi phí tuân thủ thấp, đồng thời phải được đánh giá tác động ngay từ giai đoạn dự thảo.

Đáng chú ý, yêu cầu cắt giảm, đơn giản hóa TTHC được lồng ghép trực tiếp trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, thay vì thực hiện sau khi ban hành. Cách tiếp cận này góp phần hạn chế phát sinh thủ tục không cần thiết, nâng cao chất lượng thể chế và tạo nền tảng bền vững cho cải cách.

Các văn bản chỉ đạo năm 2026 cũng cho thấy rõ định hướng tập trung hoàn thành các phương án cải cách đã được phê duyệt, thay vì mở rộng thêm nội dung mới. Các đơn vị được yêu cầu rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa TTHC và điều kiện kinh doanh; đồng thời đẩy nhanh việc hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật để thể chế hóa các phương án cải cách. Việc xác định rõ thời hạn hoàn thành, tăng cường chế độ báo cáo và gắn trách nhiệm cho người đứng đầu cho thấy cải cách đang được đặt trong khuôn khổ quản trị chặt chẽ, hướng tới xử lý dứt điểm các nhiệm vụ tồn đọng và các điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện

Số hóa TTHC: Từ mở rộng sang nâng cao chất lượng vận hành

Một trụ cột khác là đẩy mạnh số hóa và cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Mục tiêu 100% TTHC đủ điều kiện được cung cấp trực tuyến không chỉ nhằm mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ, mà quan trọng hơn là tạo nền tảng để thực hiện xử lý hồ sơ trên môi trường số, giảm tiếp xúc trực tiếp và tăng tính minh bạch. Tuy nhiên, các kế hoạch cũng cho thấy trọng tâm đã chuyển từ mở rộng phạm vi sang nâng cao chất lượng vận hành, bao gồm bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, dữ liệu chính xác và khả năng kết nối hệ thống. Điều này phản ánh nhận thức rằng số hóa chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn với cải cách quy trình và dữ liệu.

Trong chuỗi thủ tục liên quan đến xuất nhập khẩu, cơ quan hải quan giữ vai trò trung tâm, kết nối nhiều cơ quan quản lý chuyên ngành. Vì vậy, hiệu quả cải cách không chỉ phụ thuộc vào nội bộ ngành, mà còn gắn chặt với mức độ liên thông giữa các hệ thống và quy trình. Các kế hoạch năm 2026 nhấn mạnh yêu cầu kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành, hướng tới nguyên tắc “một lần cung cấp thông tin”.  Việc xử lý các điểm nghẽn liên ngành có ý nghĩa quyết định trong việc rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Kỳ vọng về một nền hải quan hiện đại, minh bạch

Từ góc độ thực tiễn, các giải pháp cải cách nêu trên tác động trực tiếp đến ba yếu tố cốt lõi của hoạt động xuất nhập khẩu:  

Thứ nhất là chi phí: việc cắt giảm thành phần hồ sơ, đơn giản hóa quy trình giúp giảm chi phí lưu kho, chi phí vốn và chi phí tuân thủ.

Thứ hai là thời gian: quy trình xử lý nhanh, dữ liệu được khai thác tự động giúp rút ngắn thời gian thông quan, tăng tốc độ lưu chuyển hàng hóa.

Thứ ba là tính minh bạch và khả năng dự báo: hệ thống thủ tục rõ ràng, ổn định giúp doanh nghiệp chủ động trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh và mở rộng thị trường. Đây cũng là những yếu tố được nhiều chuyên gia kinh tế và logistics đánh giá là có tác động tương đương, thậm chí lớn hơn so với các biện pháp giảm thuế quan trong thúc đẩy thương mại.

Nhìn tổng thể, chương trình cải cách TTHC năm 2026 của ngành Hải quan không chỉ là sự tiếp nối mà là bước nâng cấp toàn diện về tư duy và phương thức thực hiện. Từ cải cách thể chế, kiểm soát TTHC, chuyển đổi số đến nâng cao chất lượng phục vụ, tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung: xây dựng nền hải quan hiện đại, minh bạch, hiệu quả, ngang tầm với các nước tiên tiến trong khu vực. Nếu được triển khai đồng bộ và hiệu quả, những cải cách này sẽ không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp mà còn góp phần quan trọng trong việc cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh ngày càng gay gắt, cải cách thủ tục hành chính không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu. Và với những gì đã được đặt ra cho năm 2026, ngành Hải quan đang cho thấy quyết tâm mạnh mẽ để biến yêu cầu đó thành hiện thực.