Latest articles

Bộ Tài chính đẩy mạnh công bố thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan thực hiện tái cấu trúc dựa trên dữ liệu

Ngày 31/3/2026 Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 711/QĐ-BTC công bố thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực hải quan thuộc phạm vi, chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính nhằm thực thi các phương án tái cấu trúc thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu theo yêu cầu của Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP ngày 15/11/2025 của Chính phủ và định hướng tại Quyết định 2571/QĐ-BTC ngày 31/12/2025 của Bộ Tài chính

Việc Bộ Tài chính ban hành Quyết định công bố các thủ tục hành chính (TTHC) được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực hải quan không chỉ mang ý nghĩa cập nhật kỹ thuật đơn thuần, mà còn thể hiện rõ bước chuyển trong tư duy quản lý – từ “quản lý hồ sơ giấy” sang “quản lý bằng dữ liệu”. Theo đó, Quyết định đã công bố danh sách 10 TTHC lĩnh vực hải quan được sửa đổi, bổ sung tuân thủ định hướng lớn: Tái cấu trúc thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu.

Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP đặt ra yêu cầu cốt lõi là chuyển đổi phương thức thực hiện TTHC theo hướng giảm phụ thuộc vào hồ sơ giấy, tăng cường khai thác, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu đã có trong các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành. Điều này đồng nghĩa với việc cơ quan nhà nước phải chủ động “tái thiết kế” quy trình, trong đó thành phần hồ sơ không còn là trung tâm, mà dữ liệu trở thành nền tảng vận hành.

Trong bối cảnh đó, Quyết định công bố TTHC lần này của Bộ Tài chính cho thấy sự tuân thủ rõ nét yêu cầu của Chính phủ, khi toàn bộ danh mục thủ tục được sửa đổi đều có căn cứ trực tiếp từ Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP. Việc đưa nghị quyết này trở thành một trong những cơ sở pháp lý xuyên suốt các thủ tục cho thấy định hướng cải cách không còn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong xây dựng và công bố TTHC. Nói cách khác, thay vì chỉ “đơn giản hóa trên giấy”, cơ quan hải quan đang tiến tới “đơn giản hóa bằng dữ liệu” – một cấp độ cải cách cao hơn, đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ cả về pháp lý, công nghệ và quy trình nghiệp vụ.

Cụ thể hóa bằng danh mục thủ tục: Từ nguyên tắc đến hành động

Danh mục TTHC được công bố kèm theo Quyết định đã phản ánh rõ nét cách tiếp cận tái cấu trúc. Nhiều thủ tục quen thuộc với doanh nghiệp đã được rà soát, chỉnh sửa theo hướng giảm yêu cầu nộp hồ sơ giấy, thay thế bằng khai thác dữ liệu có sẵn.

Việc công bố TTHC dựa trên nguyên tắc: Hướng dẫn trình tự thực hiện, cách thức thực hiện, thời gian giải quyết TTHC, đối tượng, cơ quan giải quyết, kết quả, phí lệ phí,… của các TTHC cơ bản giữ nguyên theo quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật còn hiệu lực thi hành.

Đối với các thành phần hồ sơ là Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân: Bổ sung nội dung trường hợp khai thác được thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, Cơ sở quốc gia về dân cư, các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp không phải nộp bản sao/bản chụp các giấy tờ tương ứng.  Đây là một thay đổi mang tính bản chất, chuyển từ cơ chế “doanh nghiệp cung cấp” sang “cơ quan nhà nước tự khai thác”.

Nhiều thủ tục trong danh mục đều nhấn mạnh phương thức thực hiện điện tử, như nộp hồ sơ qua hệ thống xử lý dữ liệu của cơ quan hải quan. Điều này cho thấy tái cấu trúc TTHC không tách rời chuyển đổi số, mà chính là một cấu phần của tiến trình này.

Danh mục công bố lần này không chỉ tập trung vào một vài thủ tục riêng lẻ, mà bao phủ nhiều nhóm nghiệp vụ quan trọng trong lĩnh vực hải quan. Có thể kể đến: Nhóm thủ tục liên quan đến điều kiện kinh doanh (cửa hàng miễn thuế); Nhóm thủ tục về quản lý địa điểm kiểm tra, giám sát hàng hóa; Nhóm thủ tục về tài khoản và hệ thống (ACTS, Cổng thông tin một cửa quốc gia); Nhóm thủ tục về đại lý làm thủ tục hải quan; Nhóm thủ tục về nghĩa vụ thuế.

Việc đồng thời tái cấu trúc trên nhiều nhóm thủ tục cho thấy cách tiếp cận tổng thể, thay vì cải cách cục bộ. Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt của Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP – tránh tình trạng thiếu đồng bộ trong thực thi. Việc tái cấu trúc TTHC dựa trên dữ liệu cho thấy dữ liệu không chỉ thay thế giấy tờ, mà còn trở thành công cụ quản lý xuyên suốt vòng đời của doanh nghiệp trong hệ sinh thái hải quan.

Liên kết với các hệ thống dữ liệu: Điều kiện để tái cấu trúc hiệu quả

Cốt lõi của Nghị quyết 66.7 là yêu cầu cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu, không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại những gì Nhà nước đã có. Từ góc độ này, việc cơ quan hải quan đưa vào quy định “không phải nộp hồ sơ nếu đã khai thác được dữ liệu” không chỉ là một thay đổi kỹ thuật, mà là bước chuyển về tư duy phục vụ. Doanh nghiệp đã trở thành đối tượng được phục vụ trên nền tảng dữ liệu sẵn có.

Cũng theo yêu cầu từ Nghị quyết 66.7, các thủ tục được công bố tái cấu trúc có sự gắn kết chặt chẽ với các hệ thống dữ liệu hiện có. Các quy định cho phép khai thác dữ liệu từ cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, hệ thống thông tin hải quan, và các nền tảng điện tử khác. Điều này cho thấy tái cấu trúc TTHC không tách rời việc xây dựng và vận hành hệ thống dữ liệu. Việc thay thế hồ sơ bằng dữ liệu chỉ có thể thực hiện hiệu quả khi các hệ thống dữ liệu được kết nối, chia sẻ và chuẩn hóa. Nếu dữ liệu chưa sẵn sàng hoặc chưa liên thông, việc cắt giảm hồ sơ sẽ gặp hạn chế trong thực thi. Do đó, việc công bố TTHC tái cấu trúc cần được triển khai đồng bộ với việc hoàn thiện hạ tầng công nghệ và cơ sở dữ liệu.

Tác động trực tiếp đến quá trình thực hiện thủ tục của doanh nghiệp

Việc công bố đồng loạt các thủ tục tái cấu trúc cho thấy ngành hải quan đang đi đúng hướng trong việc thực thi các chủ trương lớn của Chính phủ về xây dựng Chính phủ số, kinh tế số. Tác động đối với doanh nghiệp: Giảm chi phí tuân thủ, tăng tính minh bạch. Từ phía doanh nghiệp, những thay đổi trong công bố TTHC lần này được kỳ vọng sẽ mang lại lợi ích thiết thực.

Trước hết là giảm chi phí tuân thủ. Khi không phải chuẩn bị, sao y, nộp lại các giấy tờ đã có, doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được thời gian và chi phí hành chính. Điều này đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực hải quan, nơi tốc độ xử lý thủ tục ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí logistics và khả năng cạnh tranh. Khi quy trình được số hóa và dữ liệu được sử dụng xuyên suốt, khả năng theo dõi, giám sát cũng được nâng cao, hạn chế tình trạng yêu cầu bổ sung hồ sơ không cần thiết. Bên cạnh đó, khi dữ liệu trở thành đầu vào chính, nhiều khâu trong quy trình có thể được xử lý tự động, giảm phụ thuộc vào can thiệp thủ công.

Với việc ban hành Quyết định công bố TTHC sửa đổi, bổ sung lần này, cơ quan hải quan đã thể hiện rõ vai trò tiên phong trong thực hiện các chủ trương cải cách của Chính phủ. Việc bám sát yêu cầu của Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP, đồng thời triển khai theo định hướng của Quyết định 2571/QĐ-BTC, cho thấy sự chủ động, quyết liệt trong cải cách hành chính, hướng tới mô hình quản lý hiện đại, dựa trên dữ liệu. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh xây dựng Chính phủ số, những bước đi như vậy không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, mà còn góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.