Latest articles

Hải quan tăng tốc cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp

Đẩy mạnh thực thi các nghị quyết cải cách của Chính phủ, lĩnh vực hải quan đang bước vào giai đoạn cải cách thủ tục hành chính với phạm vi và cường độ lớn hơn so với các năm trước. Hàng loạt thủ tục được sửa đổi, cắt giảm và chuẩn hóa theo hướng điện tử hóa, giảm hồ sơ giấy và tăng khai thác dữ liệu dùng chung.

Động thái này được triển khai trong bối cảnh Chính phủ liên tục ban hành các nghị quyết yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, trọng tâm là Nghị quyết số 24/2026/NQ-CP, Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP và Nghị quyết số 66.16/NQ-CP. Điểm đáng chú ý là cải cách lần này không chỉ tập trung giảm số lượng thủ tục hành chính, mà hướng tới thay đổi phương thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan, chuyển từ quản lý hồ sơ sang quản lý dữ liệu, từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro và hậu kiểm.

Nhiều thủ tục được sửa đổi, bãi bỏ trong thời gian ngắn

Trong tháng 4 và tháng 5/2026, Bộ Tài chính liên tiếp ban hành các quyết định công bố thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan và quản lý thuế. Theo Quyết định số 964/QĐ-BTC ngày 17/4/2026, Bộ Tài chính công bố 8 thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ trong lĩnh vực hải quan. Các thủ tục được điều chỉnh tập trung vào nhóm chính sách miễn thuế, ưu đãi thuế và hoàn thuế cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu, gồm:  Thủ tục áp dụng mức thuế suất 0% của nhóm 98.49; Thủ tục áp dụng mức thuế suất 0% của Chương trình ưu đãi thuế công nghiệp hỗ trợ ô tô; Thủ tục xét hoàn thuế xe ô tô chuyên dùng được sản xuất, lắp ráp từ xe ô tô sát xi; Thủ tục miễn thuế đối với tài sản di chuyển vượt định mức miễn thuế của cơ quan, tổ chức được ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí hoạt động.

Tiếp đó, tại Quyết định số 1109/QĐ-BTC ngày 08/5/2026, Bộ Tài chính tiếp tục công bố 7 thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung; bãi bỏ 8 thủ tục hành chính trong lĩnh vực quản lý thuế; bãi bỏ 1 thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan.

Đến ngày 14/5/2026, Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 1161/QĐ-BTC công bố thêm 01 thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ trong lĩnh vực hải quan thuộc phạm vi quản lý của Bộ.

Việc liên tiếp ban hành các quyết định công bố thủ tục hành chính trong thời gian ngắn cho thấy quá trình rà soát đang được triển khai đồng bộ và có trọng tâm, thay vì điều chỉnh nhỏ lẻ như trước đây.

Chuyển mạnh từ quản lý hồ sơ sang quản lý dữ liệu

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất trong đợt cải cách lần này là việc giảm yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại các giấy tờ mà cơ quan quản lý nhà nước đã có dữ liệu.

Thay vì yêu cầu doanh nghiệp nộp bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong nhiều thủ tục như trước, cơ quan hải quan đang từng bước chuyển sang tra cứu thông tin trực tiếp từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Đây được xem là thay đổi có ý nghĩa lớn về mặt cải cách thủ tục hành chính.

Trong nhiều năm, cộng đồng doanh nghiệp thường phản ánh tình trạng phải nộp đi nộp lại cùng một loại giấy tờ cho nhiều cơ quan khác nhau, dù dữ liệu đã tồn tại trong hệ thống quản lý nhà nước. Việc khai thác dữ liệu dùng chung giúp giảm đáng kể hồ sơ giấy, giảm thời gian chuẩn bị hồ sơ và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Quan trọng hơn, thay đổi này phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy quản lý nhà nước, từ “quản lý bằng hồ sơ giấy” sang “quản lý bằng dữ liệu điện tử”.

Những thay đổi nêu trên thể hiện khá rõ tinh thần của Nghị quyết số 66.16/NQ-CP về phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính gắn với khai thác dữ liệu dùng chung giữa các cơ quan nhà nước. Tinh thần cốt lõi của nghị quyết là:

- Giảm yêu cầu cung cấp lại thông tin;

- Tăng chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý;

- Giảm khâu xác nhận trung gian;

- Tăng xử lý trên môi trường điện tử.

Trong lĩnh vực hải quan, định hướng này đang được cụ thể hóa thông qua việc: giảm thành phần hồ sơ; chuẩn hóa dữ liệu điện tử; tích hợp xử lý trên hệ thống trực tuyến; tăng hậu kiểm thay cho kiểm tra thủ công ở nhiều khâu.

Đây cũng là nền tảng quan trọng để giảm tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Tăng hậu kiểm, giảm tiền kiểm

Một trong những thay đổi lớn của cải cách thủ tục hải quan thời gian gần đây là xu hướng chuyển mạnh sang quản lý rủi ro.

Nếu trước đây nhiều thủ tục được thiết kế theo hướng kiểm tra trước, xác nhận trước và yêu cầu doanh nghiệp chứng minh nhiều điều kiện ngay từ đầu, thì hiện nay nhiều quy trình đã chuyển sang cơ chế: doanh nghiệp tự khai tự chịu trách nhiệm; cơ quan hải quan hậu kiểm trên cơ sở quản lý rủi ro.

Cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Nghị quyết yêu cầu rà soát các quy định có chi phí tuân thủ cao, các thủ tục phát sinh nhiều giấy tờ trung gian, các yêu cầu chồng chéo và những quy trình không còn phù hợp với quản trị số.

Trong thực tế, nhiều thủ tục trước đây khiến doanh nghiệp phải đi lại nhiều lần để bổ sung, xác nhận hoặc giải trình hồ sơ. Điều này không chỉ kéo dài thời gian xử lý mà còn làm tăng chi phí logistics và chi phí cơ hội của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Việc chuyển sang hậu kiểm giúp giảm đáng kể thời gian xử lý hồ sơ, đồng thời cho phép cơ quan hải quan tập trung nguồn lực kiểm tra vào nhóm có rủi ro cao thay vì kiểm tra dàn trải.

Điểm đáng chú ý của đợt cải cách lần này là mục tiêu không chỉ dừng ở việc giảm số lượng thủ tục hành chính. Trọng tâm cải cách đang chuyển sang xử lý các điểm nghẽn thực chất trong quá trình thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu, gồm:

- Giảm hồ sơ giấy;

- Giảm yêu cầu xác nhận hành chính;

- Giảm việc doanh nghiệp phải kê khai lặp lại thông tin;

- Tăng chia sẻ dữ liệu;

- Tăng xử lý trực tuyến;

- Chuẩn hóa quy trình điện tử;

- Minh bạch trạng thái xử lý hồ sơ.

Đây là các yếu tố tác động trực tiếp đến thời gian thông quan và chi phí thực hiện thủ tục của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh cạnh tranh thương mại ngày càng lớn, việc rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hải quan có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất nhập khẩu cũng như môi trường đầu tư.

Tạo nền tảng cho mô hình hải quan số

Từ góc độ cải cách hành chính, các thay đổi hiện nay cho thấy lĩnh vực hải quan đang chuyển dần sang mô hình quản lý hiện đại hơn, lấy dữ liệu điện tử và quản lý rủi ro làm nền tảng.

Việc triển khai đồng thời Nghị quyết số 24/2026/NQ-CP, Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP và Nghị quyết số 66.16/NQ-CP đã tạo áp lực cải cách rõ rệt đối với toàn bộ hệ thống thủ tục hải quan. Dù vẫn còn một số thủ tục mang tính tiền kiểm hoặc yêu cầu xác nhận hành chính, nhưng xu hướng cải cách hiện nay đã rõ hơn so với giai đoạn trước.

Nếu tiến trình kết nối dữ liệu giữa các bộ, ngành tiếp tục được mở rộng và các thủ tục tiếp tục được tái thiết kế theo hướng điện tử hóa, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục giảm trong thời gian tới. Đây cũng là điều kiện quan trọng để xây dựng mô hình hải quan số, tạo thuận lợi thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.