Latest articles

CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG KINH DOANH, NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH QUỐC GIA: CHUYỂN ĐỘNG TÍCH CỰC TỪ QUYẾT TÂM CẢI CÁCH

Trong bối cảnh yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, khơi thông nguồn lực và nâng cao chất lượng điều hành ngày càng đặt ra cấp thiết, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia tiếp tục là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương. Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 08/01/2026 của Chính phủ đã xác định rõ những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cho năm 2026, hướng tới mục tiêu tháo gỡ rào cản, giảm chi phí tuân thủ, tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thuận lợi và bình đẳng hơn cho doanh nghiệp.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính về tình hình, kết quả 6 tháng đầu năm thực hiện Nghị quyết số 02/NQ-CP, ngay từ đầu năm 2026, Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung vào các nhóm nhiệm vụ lớn, gồm hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý; rà soát, cắt giảm điều kiện kinh doanh; cải cách thủ tục hành chính, dịch vụ công; khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hộ kinh doanh và nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra theo hướng giảm gánh nặng cho doanh nghiệp.

Cụ thể hóa Nghị quyết bằng chương trình hành động

Điểm nổi bật trong 06 tháng đầu năm là tinh thần khẩn trương, chủ động của các bộ, ngành, địa phương trong tổ chức triển khai Nghị quyết. Các nhiệm vụ cải cách không dừng lại ở định hướng chung, mà được cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch hành động phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và đặc thù quản lý của từng cơ quan, đơn vị.

Tính đến hết tháng 6/2026, khối Bộ, Ngành đã có 15/17 Bộ, cơ quan ngang Bộ ban hành văn bản triển khai; khối địa phương đã có 34/34 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch, chương trình hành động thực hiện Nghị quyết. Nhiều Bộ, Ngành, địa phương chủ động ban hành kế hoạch từ sớm, thể hiện tinh thần nhập cuộc ngay từ đầu năm, không chờ đợi, không để nhiệm vụ cải cách bị chậm nhịp.

Đáng chú ý, các văn bản chỉ đạo, kế hoạch hành động năm 2026 đều quán triệt phương châm “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền và rõ kết quả. Đây là yêu cầu quan trọng để nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong tổ chức thực hiện, đồng thời tạo cơ sở cho theo dõi, giám sát, đánh giá kết quả cải cách một cách thực chất.

Công tác tuyên truyền, phổ biến tinh thần Nghị quyết cũng được triển khai bằng nhiều hình thức. Ở cấp trung ương, các Bộ, Ngành phát huy vai trò của cơ quan báo chí, cổng thông tin điện tử, các kênh truyền thông chuyên ngành. Ở địa phương, nhiều mô hình đối thoại giữa chính quyền và doanh nghiệp tiếp tục được đổi mới, tạo không gian lắng nghe, tháo gỡ khó khăn trực tiếp cho nhà đầu tư, doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Nhiều chỉ số năng lực cạnh tranh ghi nhận tín hiệu tích cực

Trong 6 tháng đầu năm 2026, một số báo cáo, chỉ số trong nước và quốc tế được công bố cho thấy môi trường kinh doanh, năng lực cạnh tranh của Việt Nam tiếp tục có chuyển biến tích cực.

Về Chỉ số Phát triển bền vững năm 2025 do Liên hợp quốc công bố, Việt Nam đạt 73,8 điểm, xếp thứ 58/169 quốc gia được đánh giá; cao hơn mức trung bình toàn cầu và mức trung bình của khu vực Đông và Nam Á. Trong ASEAN, Việt Nam đứng thứ 2/11 nước; trong khu vực Đông và Nam Á, Việt Nam xếp thứ 3. Kết quả này cho thấy Việt Nam tiếp tục thuộc nhóm quốc gia có mức thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững tương đối khá, đồng thời phản ánh nỗ lực hướng tới mô hình phát triển bao trùm, bền vững hơn.

Bên cạnh đó, Chỉ số B-READY năm 2025 của Ngân hàng Thế giới cũng cung cấp thêm góc nhìn quan trọng về môi trường kinh doanh của Việt Nam. Theo kết quả đánh giá, Việt Nam đạt 70,44 điểm ở trụ cột hiệu quả vận hành, thuộc nhóm quốc gia dẫn đầu toàn cầu và xếp thứ 16/101 quốc gia được khảo sát. Ở trụ cột khung pháp lý, Việt Nam đạt 67,03 điểm, xếp thứ 55/101; ở trụ cột dịch vụ công, đạt 53,93 điểm, xếp thứ 59/101. Trong 8 nước ASEAN được đánh giá, Việt Nam xếp thứ 2 về hiệu quả vận hành, thứ 3 về khung pháp lý và thứ 5 về dịch vụ công.

Những kết quả này cho thấy năng lực vận hành của nền kinh tế Việt Nam đang có những điểm sáng đáng ghi nhận. Tuy nhiên, khoảng cách giữa hiệu quả vận hành với chất lượng dịch vụ công và khung pháp lý cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục cải cách sâu hơn, đồng bộ hơn. Cải thiện môi trường kinh doanh không chỉ là tăng tốc xử lý công việc, mà còn là bảo đảm hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, dễ dự báo; dịch vụ công thuận tiện, số hóa và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Doanh nghiệp gia nhập thị trường tăng, niềm tin kinh doanh được củng cố

Một trong những chỉ dấu quan trọng của môi trường kinh doanh là số lượng doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường. Kết quả 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy bức tranh tích cực về tinh thần khởi sự kinh doanh và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tính chung 6 tháng đầu năm 2026, cả nước ước có khoảng 115.620 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tăng 26,8% so với cùng kỳ năm 2025; khoảng 60.000 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động. Tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường đạt khoảng 175.620 doanh nghiệp, tăng 15,01% so với cùng kỳ năm 2025. Tổng vốn đăng ký của doanh nghiệp thành lập mới dự kiến đạt khoảng 1,4 triệu tỷ đồng, tăng 70,5%; quy mô vốn đăng ký bình quân một doanh nghiệp đạt 12,6 tỷ đồng, cao hơn khoảng 30% so với cùng kỳ năm trước.

Những con số này cho thấy môi trường kinh doanh được cải thiện đã góp phần thúc đẩy dòng vốn vào sản xuất, kinh doanh, khuyến khích doanh nghiệp tham gia thị trường. Số doanh nghiệp thành lập mới bình quân đạt gần 19.000 doanh nghiệp mỗi tháng, cao hơn nhiều so với mức trung bình các giai đoạn trước đây. Đây là tín hiệu quan trọng, phản ánh niềm tin của khu vực doanh nghiệp vào triển vọng phát triển và các nỗ lực cải cách của Chính phủ, các Bộ, Ngành, địa phương.

Tuy vậy, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường dự kiến khoảng 151.224 doanh nghiệp, tăng 18,9% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy khu vực doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, đòi hỏi các chính sách hỗ trợ phải tiếp tục đi vào thực chất, nhất là trong tiếp cận vốn, đất đai, mặt bằng sản xuất, nhân lực, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Cải cách thể chế tiếp tục là khâu đột phá

Trong 06 tháng đầu năm 2026, công tác rà soát văn bản quy phạm pháp luật, phát hiện điểm nghẽn và hoàn thiện thể chế được triển khai quyết liệt trên phạm vi toàn quốc. Đây là nội dung có ý nghĩa nền tảng, bởi chất lượng thể chế quyết định trực tiếp đến mức độ thông thoáng, minh bạch và ổn định của môi trường kinh doanh.

Công tác tổng rà soát và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã được các bộ, ngành, địa phương triển khai trên quy mô lớn. Tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã xem xét thông qua 09 luật và 31 nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa các định hướng phát triển. Đồng thời, các Bộ, cơ quan ngang Bộ đã tham mưu trình Chính phủ ban hành 09 nghị quyết tạm thời để xử lý vướng mắc trong các lĩnh vực như đất đai, nhà ở xã hội, công chứng và cải cách thủ tục hành chính.

Điểm đáng chú ý là cải cách thể chế không chỉ nhằm sửa đổi những quy định bất cập, mà còn hướng tới đổi mới tư duy quản lý. Việc chuyển mạnh từ quản lý bằng tiền kiểm sang hậu kiểm, từ cấp phép sang công bố điều kiện kinh doanh, từ quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu và mức độ tuân thủ là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế hiện đại.

Dịch vụ công và thủ tục hành chính: còn khoảng cách cần thu hẹp

Cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng dịch vụ công là nội dung trực tiếp tác động đến người dân và doanh nghiệp. Báo cáo cho thấy một số kết quả tích cực, song cũng chỉ ra khoảng cách đáng kể giữa yêu cầu đặt ra và kết quả thực hiện ở một số cấp, lĩnh vực.

Tỷ lệ xử lý phản ánh, kiến nghị đúng hạn đạt 100% ở cả cấp Bộ và cấp tỉnh; trong đó cấp Bộ xử lý đúng hạn 5.100/5.100 phản ánh, kiến nghị, cấp tỉnh xử lý đúng hạn 26.796/26.796 phản ánh, kiến nghị. Đây là kết quả tích cực, thể hiện sự quan tâm của các cơ quan nhà nước trong tiếp nhận, xử lý phản ánh của người dân, doanh nghiệp.

Tuy nhiên, một số chỉ tiêu về dịch vụ công điện tử còn cho thấy sự chênh lệch lớn giữa cấp Bộ và cấp tỉnh. Tỷ lệ cấp kết quả giải quyết thủ tục hành chính điện tử ở cấp tỉnh đạt 95,10%, trong khi cấp Bộ đạt 21,21%. Tỷ lệ khai thác, sử dụng lại thông tin, dữ liệu số hóa ở cấp tỉnh đạt 95,03%, nhưng cấp Bộ mới đạt 2,79%. Mức độ hài lòng trong tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính ở cấp tỉnh đạt 96,15%, trong khi cấp Bộ đạt 38,37%.

Những số liệu này cho thấy cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong dịch vụ công cần tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ, đặc biệt ở cấp Bộ. Việc số hóa hồ sơ, tái sử dụng dữ liệu, liên thông hệ thống, giảm yêu cầu nộp lại giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu nhà nước cần được coi là nhiệm vụ trọng tâm. Khi dữ liệu được kết nối, chia sẻ hiệu quả, người dân và doanh nghiệp mới thực sự được hưởng lợi từ cải cách.

Hỗ trợ doanh nghiệp gắn với khơi thông nguồn lực phát triển

Một điểm nhấn khác trong triển khai Nghị quyết số 02/NQ-CP là các nhiệm vụ hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là khu vực kinh tế tư nhân, doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh. Trong 06 tháng đầu năm, các Bộ, Ngành, địa phương đã tích cực triển khai các giải pháp khơi thông nguồn vốn, hỗ trợ tín dụng, tối ưu hóa nguồn lực đất đai, mặt bằng sản xuất, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời thúc đẩy khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh doanh bền vững.

Việc hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay không chỉ dừng ở chính sách ưu đãi hay tháo gỡ khó khăn ngắn hạn. Quan trọng hơn là xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ đầy đủ, chuyên nghiệp, trong đó doanh nghiệp có thể tiếp cận thông tin, dịch vụ tư vấn, nguồn nhân lực, tài chính, công nghệ và thị trường một cách thuận lợi. Đây là nền tảng để khu vực doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tăng sức chống chịu và phát triển bền vững.

Cùng với đó, các chương trình thúc đẩy năng lực quản trị, chuyển đổi xanh, kinh doanh bền vững có ý nghĩa lâu dài trong bối cảnh tiêu chuẩn thị trường, chuỗi cung ứng và yêu cầu về phát triển bền vững ngày càng cao. Doanh nghiệp muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu không chỉ cần vốn và thị trường, mà còn cần năng lực quản trị hiện đại, khả năng tuân thủ tiêu chuẩn, năng lực đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ.

Thanh tra, kiểm tra chuyển dần sang quản lý rủi ro

Nâng cao chất lượng thanh tra, kiểm tra, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp là một trong những yêu cầu quan trọng của Nghị quyết số 02/NQ-CP. Trong thời gian qua, một số Bộ, Ngành, địa phương đã bắt đầu chuyển đổi phương thức thanh tra, kiểm tra từ trực tiếp sang từ xa, trực tuyến, dựa trên dữ liệu điện tử. Cách tiếp cận này góp phần phân tích, cảnh báo rủi ro sớm, hạn chế tiếp xúc trực tiếp tại trụ sở doanh nghiệp, qua đó giảm chi phí tuân thủ và giảm áp lực hành chính cho doanh nghiệp.

Đối với kiểm tra chuyên ngành, định hướng quản lý rủi ro và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm tiếp tục được nhấn mạnh. Đây là hướng cải cách phù hợp, bởi doanh nghiệp tuân thủ tốt cần được tạo điều kiện thuận lợi hơn, trong khi nguồn lực quản lý nhà nước cần tập trung vào các đối tượng, lĩnh vực có nguy cơ cao. Khi thanh tra, kiểm tra được thực hiện trên cơ sở dữ liệu, tiêu chí rủi ro và mức độ tuân thủ, hiệu quả quản lý nhà nước sẽ được nâng lên, đồng thời hạn chế tình trạng kiểm tra chồng chéo, hình thức.

Thẳng thắn nhận diện hạn chế để cải cách thực chất hơn

Bên cạnh kết quả đạt được, quá trình triển khai Nghị quyết số 02/NQ-CP vẫn còn một số khó khăn, hạn chế cần tiếp tục xử lý. Tình trạng “nợ” văn bản hướng dẫn vẫn còn; một số quy định thay đổi nhanh khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong cập nhật và thích ứng. Một số chỉ tiêu định lượng về phân quyền, phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh chưa đạt mục tiêu đề ra.

Một số chỉ số cảm nhận của người dân, doanh nghiệp cũng cho thấy còn dư địa cải thiện. Chỉ số SIPAS năm 2025 chung cả nước đạt 83,09%; trong đó chỉ số thành phần về tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị có mức độ hài lòng thấp nhất, đạt 82,49%. Điều này phản ánh vẫn còn tình trạng chậm trễ trong xử lý vướng mắc của người dân và doanh nghiệp, cần được tập trung cải thiện trong thời gian tới.

Chỉ số PCI phiên bản 2.0 năm 2025 không thực hiện so sánh trực tiếp với các năm trước do thay đổi cấu trúc đánh giá, song kết quả cũng cho thấy sự phân hóa về chất lượng điều hành giữa các địa phương còn rõ nét. Đây là vấn đề cần được các địa phương quan tâm, bởi chất lượng điều hành cấp tỉnh có tác động trực tiếp đến quyết định đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Kiên trì cải cách, lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ

Những kết quả đạt được trong 06 tháng đầu năm 2026 cho thấy Nghị quyết số 02/NQ-CP đã tạo thêm động lực quan trọng cho tiến trình cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Từ hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng dịch vụ công đến hỗ trợ doanh nghiệp và đổi mới phương thức thanh tra, kiểm tra, các nhiệm vụ cải cách đang từng bước được chuyển hóa thành hành động cụ thể.

Tuy nhiên, cải thiện môi trường kinh doanh là nhiệm vụ liên tục, đòi hỏi quyết tâm bền bỉ và cách làm thực chất. Trong thời gian tới, các Bộ, ngành, địa phương cần tiếp tục rà soát, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý; khắc phục tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn; đẩy mạnh số hóa và kết nối dữ liệu trong giải quyết thủ tục hành chính; nâng cao trách nhiệm giải trình; đồng thời tăng cường đối thoại, lắng nghe và xử lý kịp thời kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp.

Cải cách chỉ có ý nghĩa khi người dân, doanh nghiệp cảm nhận được sự thuận lợi trong từng thủ tục, từng dịch vụ công, từng tương tác với cơ quan nhà nước. Với tinh thần lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo, việc tiếp tục triển khai đồng bộ Nghị quyết số 02/NQ-CP sẽ góp phần củng cố niềm tin thị trường, khơi thông nguồn lực xã hội, thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ hơn, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn mới./.