Latest articles

Kiểm soát phế liệu, hàng hóa đã qua sử dụng từ cửa khẩu

Việc xác định cụ thể phế liệu và hàng hóa đã qua sử dụng theo mã HS tại Thông tư số 41/2026/TT-BCT ngày 22/7/2026 tạo cơ sở thống nhất cho quản lý hoạt động kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu. Đối với cơ quan Hải quan, đây là căn cứ quan trọng để nhận diện hàng hóa, kiểm tra, giám sát tại cửa khẩu và phòng ngừa nguy cơ phế liệu, hàng hóa kém chất lượng thẩm lậu vào thị trường nội địa.

Ngày 22/7/2026, Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 41/2026/TT-BCT quy định Danh mục phế liệu và Danh mục hàng hóa đã qua sử dụng tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu (gọi tắt là Thông tư số 41/2026/TT-BCT). Thông tư có hiệu lực từ ngày 5/9/2026 đến hết ngày 31/12/2029, áp dụng đối với thương nhân, cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Thông tư được ban hành trên cơ sở khoản 3 Điều 40 Luật Quản lý ngoại thương và khoản 3 Điều 13 Nghị định số 292/2026/NĐ-CP ngày 22/7/2026 (gọi tắt là Nghị định số 292/2026/NĐ-CP). Đây là biện pháp quản lý ngoại thương có thời hạn, được áp dụng nhằm phòng ngừa nguy cơ ô nhiễm môi trường, dịch bệnh, ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng con người, chuyển tải bất hợp pháp và gian lận thương mại.

Thông tư số 41/2026/TT-BCT không đặt ra lệnh cấm nhập khẩu nói chung đối với toàn bộ phế liệu và hàng hóa đã qua sử dụng. Phạm vi điều chỉnh chỉ giới hạn ở hoạt động kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu đối với hàng hóa đáp ứng đồng thời hai yếu tố: thuộc đúng loại phế liệu hoặc hàng hóa đã qua sử dụng và có mã HS nằm trong danh mục ban hành kèm theo Thông tư. Các hình thức tạm nhập, tái xuất khác như bảo hành, bảo dưỡng, sửa chữa, thuê, mượn hoặc phục vụ sự kiện được điều chỉnh theo những quy định riêng của Nghị định số 292/2026/NĐ-CP và pháp luật có liên quan.

Thông tư ban hành hai danh mục trên cơ sở Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam ban hành kèm theo Thông tư số 31/2022/TT-BTC ngày 08/6/2022:

- Phụ lục I quy định Danh mục phế liệu tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu;

- Phụ lục II quy định Danh mục hàng hóa đã qua sử dụng tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu.

Danh mục tại Phụ lục I bao gồm nhiều nhóm phế liệu phát sinh từ hoạt động sản xuất và tiêu dùng như xỉ, tro, cặn từ quá trình luyện kim; phế liệu cao su; phế liệu bông, tơ tằm, len và xơ nhân tạo; vải vụn; phế liệu, mảnh vụn của một số kim loại và gốm kim loại. Việc kiểm soát nhóm hàng này nhằm hạn chế nguy cơ hàng hóa được đưa vào Việt Nam dưới hình thức tạm nhập, tái xuất nhưng bị tồn đọng, khó tái xuất hoặc không bảo đảm yêu cầu về môi trường.

Phụ lục II bao gồm nhiều nhóm hàng tiêu dùng và thiết bị đã qua sử dụng: sản phẩm bằng plastic; vali, túi xách; hàng may mặc và phụ kiện; vải, thảm, giày dép; đồ gỗ, đồ nội thất; đồ dùng nhà bếp, thiết bị vệ sinh; một số thiết bị điện, điện tử và điện gia dụng; mô tô, xe gắn máy, xe đạp và phụ tùng; đồng hồ; đồ chơi, thiết bị trò chơi; đồ dùng lễ hội, bật lửa, tẩu thuốc, lược và phích chân không.

Tuy nhiên, phạm vi áp dụng không được xác định chỉ bằng tên gọi chung của nhóm hàng. Chẳng hạn, Phụ lục II quy định toàn bộ Chương 64 đối với giày dép đã qua sử dụng, nhưng với xe đạp thuộc nhóm 87.12 lại loại trừ xe đạp đua mã HS 8712.00.10. Một số nhóm thiết bị điện, điện tử cũng chỉ được liệt kê đến những phân nhóm hoặc mã hàng cụ thể, không bao gồm toàn bộ chương hàng hóa.

Thông tư cũng quy định không áp dụng đối với trường hợp chuyển khẩu mà hàng hóa được vận chuyển thẳng từ nước xuất khẩu đến nước nhập khẩu, không qua cửa khẩu Việt Nam. Quy định này cho thấy chính sách tập trung kiểm soát những dòng hàng thực tế đi vào khu vực cửa khẩu, cảng, kho, bãi hoặc chịu sự giám sát trên lãnh thổ Việt Nam.

Có thể thấy, về kỹ thuật pháp lý, Thông tư số 41/2026/TT-BCT tập hợp hai danh mục vào một văn bản thống nhất; đồng thời bãi bỏ Thông tư số 18/2024/TT-BCT ngày 08/10/2024, Điều 4 Thông tư số 12/2018/TT-BCT ngày 15/6/2018, khoản 2 Điều 1 và Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư số 08/2023/TT-BCT ngày 31/3/2023. Việc thống nhất đầu mối quy định giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp thuận lợi hơn khi tra cứu, đối chiếu và tổ chức thực hiện.

Thông tư số 41/2026/TT-BCT quy định rõ cách xác định phạm vi hàng hóa theo bốn cấp độ mã HS. Trường hợp danh mục chỉ liệt kê mã 2 số, toàn bộ mã 8 số thuộc chương đó được áp dụng; mã 4 số bao phủ toàn bộ mã 8 số thuộc nhóm; mã 6 số bao phủ toàn bộ mã 8 số thuộc phân nhóm; khi danh mục liệt kê đến mã 8 số, chỉ mã hàng cụ thể đó thuộc phạm vi điều chỉnh. Như vậy, việc tra cứu không thể thực hiện theo cách chỉ tìm mã tám số trùng khớp hoàn toàn với mã ghi tại phụ lục. Nếu phụ lục quy định ở cấp chương, nhóm hoặc phân nhóm, phạm vi áp dụng sẽ bao gồm các mã 8 số nằm dưới cấp mã đó. Đây là điểm kỹ thuật doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý trước khi ký hợp đồng, tổ chức vận chuyển và khai báo hải quan.

Mã HS chỉ là một trong hai căn cứ cần xem xét. Phụ lục I chỉ áp dụng đối với hàng hóa có bản chất là phế liệu; Phụ lục II chỉ áp dụng đối với hàng hóa đã qua sử dụng. Hàng hóa có mã HS nằm trong phụ lục nhưng là hàng mới không mặc nhiên thuộc Danh mục hàng hóa đã qua sử dụng. Ngược lại, một mặt hàng đã qua sử dụng nhưng mã HS không thuộc Phụ lục II cũng không thuộc phạm vi tạm ngừng theo Thông tư này. Do đó, quá trình xác định hàng hóa cần kết hợp giữa mã HS với hồ sơ, tài liệu kỹ thuật, tình trạng thực tế, mức độ sử dụng và đặc điểm của hàng hóa. Tên thương mại trên hợp đồng hoặc hóa đơn chưa đủ để kết luận. Những cách khai báo chung như “thiết bị”, “đồ gia dụng”, “phụ tùng” hoặc “nguyên liệu tái chế” có thể không phản ánh đầy đủ bản chất hàng hóa và làm phát sinh yêu cầu kiểm tra, xác minh tại khâu làm thủ tục hải quan.

Thông tư số 41/2026/TT-BCT không quy định quy trình hải quan riêng mà xác lập căn cứ pháp lý và kỹ thuật để cơ quan Hải quan áp dụng chính sách quản lý ngoại thương trong quá trình tiếp nhận, kiểm tra và xử lý hồ sơ hải quan. Khi làm thủ tục, việc xác định một lô hàng có thuộc diện tạm ngừng hay không cần được xem xét trên ba phương diện: loại hình hoạt động có phải kinh doanh tạm nhập, tái xuất hoặc chuyển khẩu; hàng hóa có phải phế liệu hoặc hàng đã qua sử dụng; mã HS có thuộc phạm vi của một trong hai phụ lục.

Ảnh: Công chức Hải quan kiểm tra thực tế lô hàng phế liệu đóng trong container tại cửa khẩu.

Đối với hàng hóa kinh doanh tạm nhập, tái xuất được phép thực hiện, Nghị định số 292/2026/NĐ-CP quy định hàng hóa chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan Hải quan từ khi tạm nhập đến khi thực tái xuất khỏi Việt Nam. Hàng hóa vận chuyển bằng container không được chia nhỏ trong quá trình vận chuyển từ cửa khẩu tạm nhập đến khu vực chịu sự giám sát hoặc cửa khẩu tái xuất, trừ trường hợp phát sinh yêu cầu vận chuyển và thực hiện theo quy định của cơ quan Hải quan.

Thời gian hàng hóa kinh doanh tạm nhập, tái xuất được lưu tại Việt Nam không quá 60 ngày kể từ ngày hoàn thành thủ tục hải quan tạm nhập. Trường hợp cần kéo dài, thương nhân gửi văn bản đề nghị cơ quan Hải quan nơi làm thủ tục tạm nhập; mỗi lần gia hạn không quá 30 ngày và mỗi lô hàng được gia hạn không quá hai lần.

Đối với chuyển khẩu có qua cửa khẩu Việt Nam, hàng hóa phải được đưa vào và đưa ra khỏi Việt Nam tại cùng một khu vực cửa khẩu, đồng thời chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan Hải quan trong toàn bộ thời gian hiện diện tại Việt Nam. Quy định này giúp duy trì tính nguyên trạng của lô hàng, kiểm soát tuyến đường, số lượng, chủng loại và hạn chế nguy cơ hàng hóa bị đánh tráo hoặc đưa vào nội địa.

Trong quá trình tổ chức thực hiện, kiểm soát hải quan không chỉ dừng ở việc đối chiếu hồ sơ. Các thông tin về mã HS, mô tả hàng hóa, tình trạng mới hoặc đã qua sử dụng, số lượng, tuyến vận chuyển, thời hạn lưu giữ và tình trạng container cần được phân tích đồng thời trên cơ sở quản lý rủi ro. Việc đối chiếu hồ sơ với hàng hóa thực tế giúp nhận diện trường hợp khai chưa đúng mã số, tình trạng hoặc chủng loại hàng hóa, qua đó phòng ngừa gian lận và nguy cơ thẩm lậu vào nội địa

Theo Nghị định số 292/2026/NĐ-CP, Cục Hải quan có trách nhiệm cung cấp thông tin, số liệu về hoạt động kinh doanh tạm nhập, tái xuất cho Bộ Công Thương; đồng thời thông báo trường hợp doanh nghiệp vi phạm hoặc phát sinh ách tắc hàng hóa tại cảng, cửa khẩu để phối hợp điều hành, xử lý. Quy định này là cơ sở phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, đánh giá xu hướng và nhận diện rủi ro trong quản lý hoạt động tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu.

Thông tư dành một điều riêng quy định việc chuyển tiếp. Theo đó, những lô hàng phế liệu, hàng hóa đã qua sử dụng đã làm thủ tục hải quan tạm nhập hoặc chuyển khẩu trước ngày 5/9/2026 được tiếp tục tái xuất, chuyển khẩu theo quy định của pháp luật tại thời điểm làm thủ tục hải quan.

Mốc xác định ở đây là thời điểm làm thủ tục hải quan, không phải thời điểm ký hợp đồng, thanh toán, đặt chỗ vận chuyển hoặc thời điểm hàng hóa bắt đầu được xếp lên phương tiện tại nước ngoài. Vì vậy, doanh nghiệp có hợp đồng được ký trước ngày Thông tư có hiệu lực nhưng chưa làm thủ tục hải quan không thể chỉ căn cứ vào ngày ký hợp đồng để áp dụng quy định chuyển tiếp. Trước khi triển khai giao dịch, doanh nghiệp cần rà soát đồng thời mã HS, tình trạng hàng hóa và loại hình kinh doanh; yêu cầu đối tác cung cấp đầy đủ thông số kỹ thuật, hình ảnh, tài liệu về quá trình sử dụng và chất lượng hàng hóa. Nội dung mô tả trên hợp đồng, hóa đơn, vận đơn và hồ sơ hải quan phải thống nhất, đủ cụ thể để xác định đúng bản chất hàng hóa.

Thông tư số 41/2026/TT-BCT xác định rõ phạm vi phế liệu và hàng hóa đã qua sử dụng tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu trên cơ sở tình trạng hàng hóa và mã HS. Việc thực hiện thống nhất từ khâu chuẩn bị giao dịch đến khai báo, kiểm tra và giám sát hải quan sẽ góp phần ngăn chặn nguy cơ ô nhiễm, gian lận thương mại và thẩm lậu hàng hóa vào nội địa, đồng thời bảo đảm các dòng hàng hợp pháp được xử lý minh bạch, đúng quy định.

                                                                                                                                                                                                                           Hồng Phúc