Latest articles

Quy hoạch chung Khu vực cửa khẩu Chi Ma theo hướng cửa khẩu thông minh, gắn phát triển logistics với hiện đại hóa quản lý hải quan

Quy hoạch chung Khu vực cửa khẩu Chi Ma, tỉnh Lạng Sơn đến năm 2045 mở ra hướng phát triển đồng bộ giữa hạ tầng giao thương với Trung Quốc, dịch vụ logistics và công nghệ số trong quản lý, kiểm soát, thông quan hàng hóa. Trong định hướng này, hoạt động hải quan có vai trò quan trọng đối với việc khai thác hiệu quả hạ tầng cửa khẩu, tạo thuận lợi cho xuất nhập khẩu và bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước.

Ngày 4/9/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1723/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch chung Khu vực cửa khẩu Chi Ma, tỉnh Lạng Sơn đến năm 2045. Quy hoạch có quy mô 535 ha, thuộc địa phận xã Mẫu Sơn, với giai đoạn ngắn hạn đến năm 2030 và dài hạn đến năm 2045. Đây là cơ sở để triển khai các quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết và dự án đầu tư xây dựng, hướng tới hình thành một cực tăng trưởng quan trọng phía Đông tỉnh Lạng Sơn.

Nằm trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc, có chính diện trùng với đường biên giới, từ Mốc 1220/2 chạy dọc theo đường biên giới đến Mốc 1239, dài khoảng 5,8 km trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc, cách đường quốc lộ 4B khoảng 12 km, cách trung tâm tỉnh Lạng Sơn khoảng 37 km. Quy hoạch xác định nơi đây là đầu mối giao thương liên vùng và quốc tế, tập trung phát triển kinh tế cửa khẩu, logistics, kho bãi, trung chuyển và phân phối hàng hóa. Vị trí tiếp giáp Trung Quốc được đặt trong mối liên hệ với mạng lưới giao thông và dịch vụ phía nội địa, tạo cơ sở để Chi Ma đảm nhận nhiều công đoạn hơn trong quá trình đưa hàng hóa đến thị trường. Mục tiêu đến năm 2045, xây dựng Khu vực cửa khẩu chính Chi Ma thành một khu kinh tế phát triển năng động, hiệu quả, có tầm quốc tế; phát triển cửa khẩu theo hướng cửa khẩu thông minh, hiện đại, ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số trong quản lý, kiểm soát và thông quan hàng hóa nhằm tăng hiệu quả xuất nhập khẩu; nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào khu vực cửa khẩu, thúc đẩy phát triển kinh tế tại địa phương. Định hướng đó được cụ thể hóa bằng cấu trúc hai hành lang và ba vùng phát triển. Hành lang đô thị - dịch vụ - logistics dọc tuyến ĐT.236 và tuyến Chi Ma - Co Sa kết nối từ quốc lộ 4B qua trung tâm hành chính xã Mẫu Sơn đến cửa khẩu Chi Ma và lối mở Co Sa. Dọc hành lang này, quy hoạch bố trí các hoạt động thương mại, kho ngoại quan, bến bãi và trung tâm phân phối hàng hóa. Hành lang biên giới Việt Nam - Trung Quốc tập trung nhiệm vụ quốc phòng, an ninh kết hợp phát triển kinh tế cửa khẩu, gắn các khu vực kiểm soát với đường tuần tra và hạ tầng an ninh biên giới.

Gắn với hai hành lang, quy hoạch tổ chức không gian thành 3 phân vùng phát triển: khu vực cửa khẩu Chi Ma hiện hữu; khu dịch vụ hậu cần cửa khẩu tập trung; khu vực nông nghiệp sinh thái kết hợp du lịch. Cấu trúc này định hình Chi Ma thành một khu vực giao thương có sự liên kết giữa hoạt động qua lại biên giới, dịch vụ phục vụ xuất nhập khẩu và không gian hỗ trợ người dân, doanh nghiệp, người lao động. Khu vực cửa khẩu hiện hữu đảm nhận vai trò đầu mối giao lưu kinh tế, văn hóa và hợp tác song phương; khu hậu cần tập trung tạo năng lực tiếp nhận, lưu giữ, phân phối hàng hóa, kết nối với cửa khẩu Ái Điểm của Trung Quốc; vùng sinh thái bổ trợ dịch vụ và dành quỹ đất cho nhu cầu mở rộng trong dài hạn. Sự phân công này tạo cơ sở để Chi Ma vừa phát huy vai trò kết nối giao thương Việt Nam - Trung Quốc, vừa phát triển các dịch vụ gắn với dòng hàng xuất nhập khẩu, đồng thời giảm áp lực lưu thông tại khu vực cửa khẩu hiện hữu.

Trong cấu trúc này, khu vực cửa khẩu Chi Ma hiện hữu là trung tâm giao lưu, thương mại và dịch vụ, bố trí trạm kiểm soát liên hợp cùng các công trình trực tiếp phục vụ người qua lại biên giới. Khu dịch vụ hậu cần cửa khẩu tập trung đảm nhận các hoạt động logistics, lưu giữ và phân phối hàng hóa, góp phần giảm áp lực lưu thông cho khu vực cửa khẩu hiện hữu. Khu vực nông nghiệp sinh thái kết hợp du lịch bổ trợ về cảnh quan, dịch vụ nghỉ dưỡng và lưu trú, đồng thời dự trữ quỹ đất để mở rộng các chức năng cửa khẩu trong dài hạn. Cách tổ chức này thể hiện sự phân công chức năng giữa khu vực trực tiếp qua lại biên giới với khu vực tập kết, lưu giữ và xử lý hàng hóa phía sau cửa khẩu. Đáng chú ý, phân khu dịch vụ hậu cần cửa khẩu tập trung có diện tích tự nhiên khoảng 247,39 ha, lớn nhất trong ba phân khu. Theo quy hoạch, khu vực này bố trí kho ngoại quan, bến bãi, trung tâm phân phối, khu tái đóng gói và các dịch vụ hỗ trợ vận tải, đồng thời kết nối với trục giao thông đối ngoại sang cửa khẩu Ái Điểm của Trung Quốc. Khi được hình thành đồng bộ, khu hậu cần được kỳ vọng giảm áp lực lưu thông cho khu vực Chi Ma hiện hữu và hỗ trợ tổ chức chuỗi logistics xuyên biên giới.

Quỹ đất dành cho các chức năng phục vụ hàng hóa cho thấy rõ trọng tâm phát triển này. Đến năm 2045, quy hoạch bố trí khoảng 100,12 ha đất kho tàng, bến bãi và 131,66 ha đất phát triển thương mại - dịch vụ - hậu cần cửa khẩu. Các hạng mục được định hướng bao gồm trung tâm giao nhận, khu phân loại và bảo quản nông sản, bãi đỗ xe container, cùng các dịch vụ kỹ thuật phục vụ phương tiện vận tải. Đối với doanh nghiệp, việc bố trí các công đoạn giao nhận, lưu kho, bảo quản và phân phối trong cùng khu vực có ý nghĩa thiết thực đối với tổ chức vận chuyển và kiểm soát chi phí.

Hạ tầng giao thông được quy hoạch tương ứng với chức năng đó. Tuyến đường chuyên dụng xuất nhập khẩu hàng hóa đấu nối từ cửa khẩu Chi Ma được định hướng mở rộng từ bốn lên sáu làn xe, gồm ba làn xuất và ba làn nhập. Tại khu vực Co Sa, tuyến đường chuyên dụng được thiết kế mười làn xe, chia đều cho hai chiều xuất, nhập. Hệ thống kho bãi xe hàng được bố trí giữa hai khu vực Chi Ma và Co Sa, tạo không gian hỗ trợ lưu thông hàng hóa.

Việc mở rộng đường và bến bãi cần đi cùng khả năng tiếp nhận, kiểm tra và giải quyết thủ tục. Nếu các khâu này không được tổ chức đồng bộ, lượng phương tiện đưa đến cửa khẩu có thể vượt khả năng xử lý tại từng thời điểm. Vì vậy, hiệu quả của quy hoạch phụ thuộc vào sự kết nối giữa hạ tầng giao thông, hoạt động doanh nghiệp kho bãi và quy trình làm việc của các lực lượng chức năng. Đây cũng là nội dung gắn trực tiếp với vai trò của Hải quan trong quá trình cụ thể hóa quy hoạch.

Quyết định số 1723/QĐ-TTg đã đề cập việc bố trí hệ thống cơ quan quản lý tại khu vực lối mở Co Sa, trong đó có Hải quan, Biên phòng và kiểm dịch. Văn bản đồng thời định hướng từng bước ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và tự động hóa trong kiểm tra, kiểm soát, xử lý thông quan; dành dư địa phát triển mô hình cửa khẩu thông minh trong tương lai. Những nội dung này tạo cơ sở để gắn yêu cầu nghiệp vụ với việc bố trí công trình và đầu tư thiết bị ngay từ quá trình xây dựng các quy hoạch, dự án cụ thể.

Về phương diện nghiệp vụ, sự tham gia của cơ quan Hải quan có ý nghĩa ở việc xác định yêu cầu đối với địa điểm kiểm tra, khu vực lưu giữ hàng hóa, đường di chuyển của phương tiện và vị trí bố trí thiết bị giám sát. Khi các khu chức năng được kết nối hợp lý, hàng hóa thuộc diện kiểm tra có thể được đưa đến đúng địa điểm, hạn chế việc di chuyển qua nhiều khu vực hoặc ảnh hưởng đến luồng phương tiện đang lưu thông. Đối với kho ngoại quan và các hoạt động hậu cần dự kiến phát triển, phương án tổ chức cũng cần tính đến khả năng theo dõi hàng hóa ra, vào và trong quá trình lưu giữ. Đây là những yêu cầu thực tiễn cần được cụ thể hóa khi triển khai định hướng quy hoạch.

Đối với Việt Nam, việc xây dựng và vận hành cửa khẩu thông minh không chỉ phục vụ mục tiêu chuyển đổi số ngành Hải quan theo Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030, mà còn là yêu cầu bắt buộc để đáp ứng tốc độ gia tăng của thương mại biên giới, giải quyết ùn tắc kéo dài, bảo đảm an ninh và thúc đẩy hội nhập quốc tế. Hải quan Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ sang hải quan số - hải quan thông minh, phù hợp Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030. Nhiều quốc gia đã ứng dụng công nghệ AI, IoT, dữ liệu lớn, quản lý rủi ro nâng cao, và chia sẻ dữ liệu liên thông tại cửa khẩu đất liền. Đối với mô hình cửa khẩu thông minh, Mô hình cửa khẩu thông minh tại Việt Nam là giải pháp số hóa toàn diện quy trình thông quan hàng hóa biên giới. Vai trò của Hải quan còn thể hiện trong việc kết nối xử lý hồ sơ với giám sát hàng hóa thực tế, đảm bảo tính minh bạch, rút ngắn thời gian thông quan và kiểm soát chặt chẽ hàng hóa qua biên giới trên nền tảng dữ liệu số. Định hướng cửa khẩu thông minh đòi hỏi thông tin về lô hàng, phương tiện và quá trình thực hiện thủ tục được khai thác nhất quán, phục vụ quyết định kiểm tra và giải phóng hàng. Trên cơ sở đó, công nghệ số mới có thể góp phần giảm thao tác lặp lại, hỗ trợ phát hiện khác biệt giữa khai báo với thực tế và tăng tính minh bạch trong giải quyết thủ tục. Hạ tầng viễn thông băng rộng, tốc độ cao được xác định trong quy hoạch là điều kiện hỗ trợ cho quá trình này.

Đối với tuyến giao thương Chi Ma - Ái Điểm, hiệu quả vận hành còn phụ thuộc vào khả năng phối hợp giữa hai phía biên giới. Từ định hướng kết nối hạ tầng trong quy hoạch, vấn đề đặt ra là tổ chức trao đổi thông tin và phối hợp xử lý vướng mắc theo thẩm quyền, phù hợp với năng lực tiếp nhận hàng hóa của mỗi bên. Hải quan, cùng các lực lượng chức năng và đơn vị khai thác cửa khẩu, có vai trò góp phần duy trì tính liên tục của hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời bảo đảm kiểm tra, giám sát trong phạm vi trách nhiệm.

Quy hoạch xác định Chi Ma là cửa khẩu chính, được định hướng phát triển hạ tầng đáp ứng yêu cầu nâng cấp lên cửa khẩu quốc tế trong tương lai. Lộ trình phát triển vì vậy cần được triển khai phù hợp với các thủ tục và quyết định của cấp có thẩm quyền. Với Chi Ma, nền tảng phát triển đến năm 2045 đã được xác lập bằng sự kết hợp giữa không gian logistics, kết nối giao thông và định hướng quản lý hiện đại. Việc cụ thể hóa đồng bộ ba nội dung này sẽ quyết định khả năng chuyển lợi thế vị trí biên giới thành năng lực phục vụ thương mại.

                                                                                                                                                                                                                       Thu Huyền