Latest articles

Công viên logistics, cửa khẩu thông minh: Hướng đến hệ sinh thái logistics biên giới hiện đại, tạo thuận lợi thương mại

Việc phát triển hạ tầng logistics gắn với cửa khẩu và triển khai thí điểm cửa khẩu thông minh tại Lạng Sơn đang tạo nên những chuyển biến đáng chú ý trong tổ chức hoạt động xuất nhập khẩu qua biên giới đất liền. Công viên Logistics Viettel Lạng Sơn góp phần hình thành không gian tập trung để tiếp nhận, lưu giữ, trung chuyển và điều phối hàng hóa, phương tiện; trong khi cửa khẩu thông minh hướng tới nâng cao năng lực quản lý, vận hành trên nền tảng số hóa, tự động hóa và kết nối dữ liệu. Sự phát triển đồng bộ của hai mô hình mở ra khả năng nâng cao năng lực thông quan, giảm thời gian và chi phí logistics, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục hiện đại hóa công tác quản lý, kiểm tra, giám sát của cơ quan Hải quan.

Công viên Logistics Viettel Lạng Sơn được khai trương ngày 11/12/2024, có quy mô 143 ha, năng lực thông quan 1.500 xe/ngày. Công viên tích hợp các hoạt động phục vụ xuất nhập khẩu và ứng dụng các giải pháp như camera AI, cổng thông minh, hệ thống điều hành trung tâm. Trong tháng 9/2026, lưu lượng phương tiện qua cửa khẩu đã tăng từ khoảng 650-750 xe/ngày năm 2024 lên hơn 1.000 xe/ngày; thời gian thông quan được rút xuống dưới 24 giờ so với khoảng 4-5 ngày trước đây, chi phí vận hành của doanh nghiệp giảm khoảng 30-40%. Những kết quả này cho thấy hiệu quả bước đầu của việc tổ chức tập trung các hoạt động logistics, điều tiết phương tiện và ứng dụng công nghệ trong khu vực cửa khẩu.

Cùng với đó, Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 865/QĐ-TTg ngày 17/8/2024, triển khai tại đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa khu vực mốc 1119-1120 và đường chuyên dụng khu vực mốc 1088/2-1089 thuộc cặp cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị - Hữu Nghị Quan. Đề án hướng tới ứng dụng khoa học, công nghệ trong giao nhận hàng hóa, nâng cao hiệu suất thông quan, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, giảm chi phí cho doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội và chủ quyền biên giới quốc gia.

Thực tiễn triển khai cho thấy năng lực cửa khẩu được quyết định bởi nhiều yếu tố liên kết với nhau: khả năng tiếp nhận và điều tiết phương tiện; năng lực kho, bãi và trung chuyển; hạ tầng giao thông; quy trình của các lực lượng chức năng; khả năng xử lý và trao đổi thông tin. Vì vậy, công viên logistics và cửa khẩu thông minh có thể tạo hiệu quả bổ trợ khi được tổ chức trong một chuỗi vận hành thống nhất.

Công viên logistics - đầu mối tập trung dịch vụ và điều tiết dòng hàng

Đối với khu vực cửa khẩu đường bộ, công viên logistics không đơn thuần là bãi tập kết phương tiện quy mô lớn. Đây là đầu mối tập trung nhiều chức năng logistics phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu, từ tiếp nhận phương tiện, lưu giữ hàng hóa, kho bãi, bốc xếp, sang tải đến điều phối phương tiện và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ. Việc tập trung các chức năng này trong một không gian được tổ chức bài bản giúp giảm tình trạng các hoạt động logistics phân tán quanh khu vực cửa khẩu và tạo điều kiện kiểm soát tốt hơn dòng phương tiện.

Vai trò đáng chú ý của công viên logistics là tạo không gian điều tiết trước cửa khẩu. Thay vì phương tiện đồng loạt di chuyển đến khu vực biên giới và chờ đến lượt làm thủ tục, xe hàng có thể được tập kết, sắp xếp và điều phối theo tình hình thực tế. Khi lưu lượng phương tiện được kiểm soát từ khu vực logistics, áp lực lên tuyến đường và khu vực cửa khẩu có thể được giảm bớt, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng hạ tầng hiện có.

Đối với các mặt hàng nông sản, hoa quả tươi - nhóm hàng có tỷ trọng lớn qua các cửa khẩu của Lạng Sơn và nhạy cảm với thời gian - việc tổ chức tốt kho bãi, bảo quản, trung chuyển và điều tiết phương tiện có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng hàng hóa và chi phí của doanh nghiệp. Khả năng dự báo thời gian tiếp cận cửa khẩu và hạn chế thời gian chờ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch vận chuyển, giao nhận.

Công viên logistics còn tạo điều kiện để thông tin về phương tiện, container, hàng hóa và tình trạng tập kết được quản lý tập trung. Khi các thông tin cần thiết được kết nối, chia sẻ với cơ quan quản lý theo quy định, hoạt động điều phối logistics có thể gắn chặt hơn với trạng thái xử lý của lô hàng. Đây là cơ sở để công viên logistics không chỉ giải quyết nhu cầu kho, bãi mà còn hỗ trợ vận hành cửa khẩu hiệu quả hơn.

Cửa khẩu thông minh - tổ chức lại hoạt động cửa khẩu trên nền tảng công nghệ và dữ liệu

Cửa khẩu thông minh được xây dựng trên cơ sở kết hợp hạ tầng cửa khẩu với các giải pháp số hóa, tự động hóa và kết nối thông tin trong quá trình quản lý, kiểm tra, giám sát hàng hóa, phương tiện. Camera nhận dạng, barie tự động, cân điện tử, máy soi, thiết bị định vị, hệ thống điều phối và các phương tiện vận chuyển thông minh là những công cụ hỗ trợ và khả năng kết nối các công cụ đó với quy trình vận hành và dữ liệu quản lý.

Theo định hướng của Đề án thí điểm tại Lạng Sơn, việc ứng dụng khoa học, công nghệ phải phục vụ trực tiếp mục tiêu nâng cao năng lực thông quan và hiệu quả quản lý. Vì vậy, cửa khẩu thông minh không chỉ nhằm đưa phương tiện qua cửa khẩu nhanh hơn mà còn phải giúp các lực lượng chức năng nhận diện chính xác phương tiện, theo dõi trạng thái hàng hóa, hỗ trợ phân luồng, kiểm tra và xử lý kịp thời các trường hợp có dấu hiệu rủi ro.

Hiệu quả của mô hình phụ thuộc vào mức độ đồng bộ giữa hạ tầng và quy trình. Mở rộng số làn xe sẽ khó phát huy đầy đủ tác dụng nếu khâu tiếp nhận, kiểm tra hoặc điều tiết phía sau vẫn tạo điểm nghẽn; tương tự, tự động hóa cổng ra vào sẽ không mang lại thay đổi căn bản nếu thông tin vẫn phải nhập lại nhiều lần hoặc các hệ thống không thể trao đổi dữ liệu. Do đó, phát triển cửa khẩu thông minh cần gắn đầu tư công nghệ với rà soát quy trình, kết nối hệ thống và tổ chức lại luồng hàng, luồng phương tiện một cách hợp lý.

Hải quan - mắt xích quan trọng trong vận hành mô hình

Trong chuỗi hoạt động từ công viên logistics đến cửa khẩu, Hải quan trực tiếp thực hiện thủ tục, kiểm tra, giám sát và kiểm soát đối với hàng hóa, phương tiện theo quy định. Khi hoạt động logistics và cửa khẩu được số hóa, yêu cầu đối với cơ quan Hải quan không chỉ là xử lý thủ tục nhanh hơn mà còn phải khai thác hiệu quả dữ liệu để nâng cao chất lượng quản lý.

Trước hết, dữ liệu đầy đủ và kịp thời về lô hàng, doanh nghiệp, phương tiện và hành trình vận chuyển tạo điều kiện để Hải quan thực hiện quản lý rủi ro hiệu quả hơn. Việc tiếp nhận thông tin sớm giúp cơ quan Hải quan chủ động đối chiếu, đánh giá và xác định những lô hàng cần kiểm tra, qua đó tập trung nguồn lực vào các trường hợp có rủi ro và tạo thuận lợi đối với hàng hóa đáp ứng điều kiện theo quy định. Cùng với đó, việc hàng hóa được tập kết, lưu giữ, sang tải hoặc thay đổi phương tiện trong khu vực logistics đòi hỏi quá trình giám sát phải bảo đảm liên tục. Thông tin về hàng hóa và phương tiện cần được cập nhật, đối chiếu trong quá trình di chuyển từ khu logistics đến cửa khẩu và qua khu vực giám sát. Khả năng nhận diện và truy vết trạng thái hàng hóa là điều kiện để giảm các thao tác thủ công nhưng không tạo khoảng trống trong quản lý. Kết nối dữ liệu cũng có ý nghĩa trực tiếp đối với phối hợp giữa Hải quan với Biên phòng, kiểm dịch, cơ quan quản lý chuyên ngành và đơn vị vận hành hạ tầng. Một lô hàng có thể liên quan đến nhiều lực lượng; nếu cùng một thông tin phải khai báo và kiểm tra lặp lại, lợi ích của số hóa sẽ bị hạn chế. Việc chia sẻ thông tin cần được tổ chức theo đúng chức năng, thẩm quyền, bảo đảm dữ liệu được sử dụng đúng mục đích và an toàn.

Đối với cặp cửa khẩu Hữu Nghị - Hữu Nghị Quan, hiệu quả vận hành còn phụ thuộc vào khả năng phối hợp giữa hai bên biên giới. Thông tin về lưu lượng phương tiện, tình hình cửa khẩu và các dữ liệu cần thiết cho xử lý hàng hóa nếu được trao đổi phù hợp sẽ hỗ trợ điều tiết từ sớm, hạn chế phương tiện tập trung vượt quá năng lực tiếp nhận. Các nội dung kết nối sâu hơn cần được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận giữa hai bên, tuân thủ pháp luật của mỗi nước và bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu.

Hướng tới hệ sinh thái logistics biên giới hiện đại

Thực tiễn tại Lạng Sơn cho thấy công viên logistics và cửa khẩu thông minh đảm nhiệm những chức năng khác nhau nhưng có khả năng bổ trợ rõ rệt. Công viên logistics tạo không gian để tổ chức dịch vụ, tập kết và điều tiết dòng hàng trước cửa khẩu; cửa khẩu thông minh nâng cao năng lực quản lý và vận hành bằng công nghệ, dữ liệu và tự động hóa. Hải quan cùng các lực lượng chức năng là những lực lượng bảo đảm dòng hàng được xử lý thuận lợi nhưng vẫn tuân thủ yêu cầu quản lý.

Để hai mô hình phát huy hiệu quả, yêu cầu quan trọng là kết nối đồng bộ giữa hạ tầng giao thông, kho bãi, khu trung chuyển, hệ thống công nghệ và quy trình nghiệp vụ. Hiệu quả không chỉ được đo bằng quy mô đầu tư hay số lượng thiết bị, mà cần thể hiện qua thời gian phương tiện chờ, thời gian xử lý hàng hóa, chi phí logistics, mức độ ổn định của hệ thống, khả năng giảm thao tác trùng lặp và hiệu quả kiểm tra, giám sát.

Việc tiếp tục hoàn thiện Công viên Logistics Viettel Lạng Sơn và triển khai Đề án thí điểm cửa khẩu thông minh tại Hữu Nghị - Hữu Nghị Quan vì vậy có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi của từng dự án riêng lẻ. Đây là quá trình từng bước hình thành một hệ sinh thái logistics biên giới hiện đại, trong đó hạ tầng, công nghệ và phương thức quản lý được kết nối để nâng cao năng lực cửa khẩu, tạo thuận lợi cho thương mại và tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước. Đối với ngành Hải quan, đây đồng thời là môi trường thực tiễn để tiếp tục hiện đại hóa quản lý, tăng cường ứng dụng dữ liệu và quản lý rủi ro, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hoạt động xuất nhập khẩu qua biên giới.

                                                                                                                                                                                                                         Thu Huyền