Latest articles

Phân cấp thủ tục hành chính gắn với triển khai Cơ chế một cửa quốc gia

Trong 188 thủ tục hành chính dự kiến triển khai thuộc dự án mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia giai đoạn 3, có 65 thủ tục được phân cấp cho địa phương. Kết quả rà soát cho thấy phạm vi phân cấp và hiện trạng hệ thống xử lý khác nhau giữa các bộ, ngành. Những khác biệt này là cơ sở để xác định nội dung phối hợp của cơ quan hải quan, từ cập nhật cơ quan giải quyết đến kết nối hồ sơ và chia sẻ kết quả điện tử.

Theo kết quả rà soát của Ban Công nghệ thông tin và Thống kê Hải quan, dự án Mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia và kết nối Cơ chế một cửa ASEAN (giai đoạn 3) dự kiến triển khai 188 thủ tục hành chính (TTHC) thuộc 9 bộ, ngành. Trong bối cảnh phân cấp từ Trung ương cho địa phương gắn với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, việc rà soát nhằm cập nhật phương án triển khai phù hợp với thẩm quyền giải quyết mới.

Phạm vi phân cấp thủ tục hành chính theo từng bộ, ngành

Trong 65 thủ tục được phân cấp, Bộ Xây dựng có 23 thủ tục, Bộ Công Thương có 14 và Bộ Y tế có 12. Ba bộ này có tổng cộng 49 thủ tục, chiếm 75,4% số thủ tục được phân cấp trong danh mục rà soát. Các bộ còn lại gồm Bộ Nông nghiệp và Môi trường với 8 thủ tục, Bộ Khoa học và Công nghệ với 6 thủ tục, Bộ Nội vụ với 1 thủ tục, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch với 1 thủ tục.

Biểu đồ 1. Số thủ tục được phân cấp và tổng số thủ tục trong danh mục của từng bộ, ngành.

Nguồn: số liệu được cung cấp từ Ban CNTT&TKHQ, Cục Hải quan

Bộ Xây dựng có số thủ tục được phân cấp lớn nhất, chiếm 35,4% tổng số 65 thủ tục. Toàn bộ 23 thủ tục thuộc lĩnh vực đường bộ trong danh mục rà soát đã được phân cấp cho địa phương. Số này tương đương 51,1% tổng số 45 thủ tục của Bộ trong danh mục.

Bộ Công Thương có 14/26 thủ tục được phân cấp, tương đương 53,8%, gắn với các lĩnh vực như hóa chất, xuất nhập khẩu và xuất xứ hàng hóa. Bộ Y tế có 12/45 thủ tục, tương đương 26,7%. Cùng có 45 thủ tục trong danh mục, nhưng Bộ Xây dựng và Bộ Y tế có số thủ tục được phân cấp khác nhau, cho thấy phương án cập nhật thẩm quyền cần được xác định theo từng lĩnh vực.

Tỷ lệ của Bộ Khoa học và Công nghệ là 54,5% (6/11 thủ tục); Bộ Nông nghiệp và Môi trường là 20% (8/40). Bộ Nội vụ có tỷ lệ 100% nhưng chỉ gồm một thủ tục. Bộ Quốc phòng và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam không có thủ tục được xác định phân cấp trong danh mục; theo kết quả rà soát, thẩm quyền xử lý của hai cơ quan này cơ bản không thay đổi khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Hiện trạng hệ thống phục vụ giải quyết thủ tục hành chính

Có 166/188 thủ tục đã có hệ thống xử lý nghiệp vụ, chiếm 88,3%. Trong đó, 62 thủ tục triển khai trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và 104 thủ tục trên hệ thống chuyên ngành hoặc cổng dịch vụ công của các bộ, ngành; 22 thủ tục còn lại chưa có hệ thống. 

Biểu đồ 2. Cơ cấu thủ tục theo hiện trạng hệ thống xử lý nghiệp vụ.

Nguồn: số liệu được cung cấp từ Ban CNTT&TKHQ, Cục Hải quan

Nhóm 104 thủ tục trên hệ thống chuyên ngành hoặc cổng dịch vụ công bộ, ngành chiếm 55,3% toàn bộ danh mục. Đây là nhóm lớn nhất, vì vậy việc triển khai dự án cần chú trọng phương án kết nối với các hệ thống hiện có, bảo đảm hồ sơ và kết quả giải quyết được trao đổi thống nhất với Cổng thông tin một cửa quốc gia.

Đối với nhóm chưa có hệ thống, Bộ Y tế có 21 thủ tục, chiếm 95,5% tổng số 22 thủ tục; thủ tục còn lại thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Riêng trong danh mục của Bộ Y tế, 21/45 thủ tục chưa có hệ thống, tương đương 46,7%, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực quản lý y, dược cổ truyền và quản lý dược. Đây là căn cứ để tập trung trao đổi về yêu cầu tiếp nhận hồ sơ, trả kết quả và tổ chức xử lý nghiệp vụ khi triển khai dự án.

Phương án triển khai trên Cổng thông tin một cửa quốc gia

Trên cơ sở hiện trạng hệ thống, Cục Hải quan (Ban CNTT&TKHQ) đã trao đổi với đầu mối nghiệp vụ, kỹ thuật các bộ, ngành về ba phương án dự kiến. Sự phân nhóm này giúp xác định rõ chức năng cần xây dựng trên Cổng thông tin một cửa quốc gia và phần nghiệp vụ tiếp tục thực hiện tại các hệ thống hiện có.

Với 62 thủ tục đã triển khai trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, phương án dự kiến là Cổng thông tin một cửa quốc gia chỉ tiếp nhận kết quả dưới dạng chỉ tiêu thông tin điện tử phục vụ tra cứu. Nhóm này gồm 23 thủ tục của Bộ Xây dựng, 16 của Bộ Công Thương, 11 của Bộ Y tế, 9 của Bộ Khoa học và Công nghệ, 2 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 1 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Trọng tâm kết nối là thống nhất dữ liệu kết quả; không xây dựng thêm chức năng tiếp nhận hồ sơ trên Cổng thông tin một cửa quốc gia.

Với 104 thủ tục đã có hệ thống chuyên ngành hoặc cổng dịch vụ công bộ, ngành, hồ sơ dự kiến được tiếp nhận trên Cổng thông tin một cửa quốc gia rồi chuyển về hệ thống của bộ, ngành để xử lý. Kết quả được gửi lại Cổng để trả cho người dân, doanh nghiệp. Đối với các thủ tục được phân cấp trong nhóm này, bộ, ngành sẽ cấp tài khoản và phân quyền trên hệ thống của mình để cán bộ, công chức địa phương tiếp nhận, xử lý và trả kết quả theo thẩm quyền được giao.

Với 22 thủ tục chưa có hệ thống nghiệp vụ chuyên ngành, Cổng thông tin một cửa quốc gia dự kiến hỗ trợ xây dựng chức năng, cấp tài khoản và phân quyền để cán bộ, công chức nghiệp vụ tiếp nhận, trả kết quả trực tiếp trên Cổng. Quy trình xử lý hồ sơ và việc thực hiện phân cấp, phân quyền vẫn thuộc trách nhiệm của các bộ, ngành. Do đó, xây dựng chức năng kỹ thuật cần được thực hiện trên cơ sở quy trình nghiệp vụ đã xác định.

Thực tiễn cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) cho thấy phân cấp thẩm quyền có thể diễn ra trong khi mô hình kết nối dữ liệu vẫn được duy trì. Từ ngày 01/8/2026, việc cấp C/O được phân cấp cho cơ quan, tổ chức cấp C/O tại địa phương. Doanh nghiệp khai, gửi hồ sơ; cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, kiểm tra, xử lý và quyết định cấp trên hệ thống do Bộ Công Thương quản lý.

Sau khi xử lý, dữ liệu C/O điện tử mẫu D và AK/VK được truyền sang Cổng thông tin một cửa quốc gia để chuyển cho các đối tác nước ngoài; các C/O khác được Bộ Công Thương trả trực tiếp cho doanh nghiệp. Những vướng mắc được phản ánh về quy trình, thời gian xử lý và hệ thống cấp C/O phát sinh tại khâu tiếp nhận, xử lý, cấp C/O phía Bộ Công Thương và cơ quan cấp C/O. Vì vậy, việc xử lý phản ánh cần xác định đúng khâu nghiệp vụ hoặc khâu truyền nhận dữ liệu có vấn đề.

Đối với kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ ngày 01/9/2026, thẩm quyền kiểm tra được chuyển về cơ quan do Chủ tịch UBND cấp tỉnh giao hoặc chỉ định. Ban Công nghệ thông tin và Thống kê Hải quan đã phối hợp với đơn vị công nghệ thông tin của Bộ cập nhật danh mục cơ quan xử lý trên Cổng thông tin một cửa quốc gia.

Việc cập nhật áp dụng đối với thủ tục cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật nhập khẩu, kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm hàng hóa có nguồn gốc thực vật nhập khẩu và kiểm tra nhà nước về chất lượng thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản có nguồn gốc thực vật nhập khẩu. Từ ngày 01/9 đến ngày 15/9/2026, Cổng đã tiếp nhận và chuyển Bộ xử lý 25.674 hồ sơ của thủ tục này; trả kết quả cấp giấy an toàn thực phẩm đối với 8.932 hồ sơ.

Trong lĩnh vực hóa chất, vướng mắc phát sinh khi thực hiện các quy định mới tập trung vào việc xác định mục đích sử dụng, hàm lượng, nồng độ hóa chất, trường hợp miễn giấy phép và áp dụng chính sách quản lý đối với một số trường hợp cụ thể. Cục Hải quan đã tổng hợp vướng mắc, trao đổi với Cục Hóa chất thuộc Bộ Công Thương để thống nhất cách thực hiện, đồng thời hướng dẫn các Chi cục Hải quan khu vực. Với những nội dung chưa thống nhất, Cục Hải quan tiếp tục báo cáo Bộ Tài chính để trao đổi, kiến nghị Bộ Công Thương hướng dẫn. Cục Hải quan và Cục Hóa chất đang phối hợp triển khai phương án kết nối, chia sẻ dữ liệu điện tử về giấy phép hóa chất. Trường hợp này cho thấy kết nối dữ liệu cần đi cùng việc làm rõ cách áp dụng quy định chuyên ngành trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan.

Từ thực trạng trên, có thể xác định những nội dung cần chú trọng trong phối hợp triển khai của cơ quan hải quan. Với 65 thủ tục được phân cấp, việc rà soát cần làm rõ cơ quan có thẩm quyền, nơi xử lý hồ sơ và yêu cầu cập nhật trên hệ thống. Nhóm 49 thủ tục thuộc Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương và Bộ Y tế chiếm phần lớn phạm vi phân cấp, là cơ sở để bố trí nội dung làm việc với các đầu mối liên quan.

Với 166 thủ tục đã có hệ thống, trọng tâm là thống nhất phương án trao đổi dữ liệu: chỉ nhận kết quả đối với nhóm trên Cổng Dịch vụ công quốc gia; tiếp nhận, chuyển hồ sơ và nhận lại kết quả đối với nhóm trên hệ thống chuyên ngành. Việc có sẵn hệ thống tạo cơ sở kỹ thuật để kết nối, nhưng chưa đồng nghĩa toàn bộ thủ tục đã được tích hợp trong dự án giai đoạn 3.

Với 22 thủ tục chưa có hệ thống, cần phối hợp làm rõ chức năng tiếp nhận và trả kết quả, tài khoản sử dụng và quyền thực hiện nghiệp vụ. Bộ Y tế có 21 thủ tục trong nhóm này nên yêu cầu phối hợp có tính tập trung rõ rệt. Cơ quan chuyên ngành xác định quy trình và thẩm quyền giải quyết; phía hải quan phối hợp triển khai các chức năng của Cổng theo phương án được thống nhất.

Việc giải quyết vướng mắc cần căn cứ vào khâu phát sinh và thẩm quyền của từng cơ quan. Cơ quan chuyên ngành giải quyết nội dung về cấp phép, chứng nhận; các đơn vị vận hành hệ thống phối hợp xử lý lỗi kết nối, truyền nhận dữ liệu; cơ quan hải quan xử lý vướng mắc trong thực hiện thủ tục hải quan theo thẩm quyền. Xác định rõ trách nhiệm từng bên giúp các cơ quan phối hợp xử lý và giúp doanh nghiệp gửi phản ánh đến đúng đầu mối.

Phân cấp TTHC đặt ra yêu cầu cập nhật đồng bộ thẩm quyền giải quyết và phương án vận hành các hệ thống liên quan. Với dự án giai đoạn 3, kết quả rà soát là căn cứ để cơ quan Hải quan phối hợp với các bộ, ngành lựa chọn cách kết nối phù hợp cho từng nhóm thủ tục. Mục tiêu là bảo đảm hồ sơ đến đúng cơ quan có thẩm quyền, dữ liệu và kết quả được trao đổi thông suốt, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu.

                                                                                                                                                                                                                      Thùy Linh