Latest articles

Cửa khẩu Thông Thụ trước yêu cầu phát triển thương mại biên giới

Kết nối Nghệ An với tỉnh Hủa Phăn của Lào, cửa khẩu Thông Thụ có điều kiện phát triển giao thương từ nhu cầu đi lại, trao đổi hàng hóa của cư dân hai bên biên giới. Đề xuất nâng cấp lên cửa khẩu chính đặt ra yêu cầu đánh giá đúng quy mô hoạt động, hoàn thiện hạ tầng và chuẩn bị năng lực quản lý hải quan để khai thác hiệu quả tuyến giao thương này.

Cửa khẩu phụ Thông Thụ nằm trên địa bàn xã Thông Thụ, thuộc huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An (trước khi sắp xếp đơn vị hành chính), đối diện cửa khẩu Nậm Tạy của tỉnh Hủa Phăn, Lào. Cửa khẩu được thành lập theo Quyết định số 5252/QĐ-UBND ngày 01/12/2011 của UBND tỉnh Nghệ An. Đến năm 2014, phạm vi khu vực cửa khẩu được xác định với diện tích 442.700 m², đoạn tiếp giáp đường biên giới dài 780 m và chiều sâu từ đường biên giới vào nội địa là 1.320 m.

Quá trình phát triển cửa khẩu gắn với việc cải thiện kết nối và thống nhất điều kiện qua lại giữa hai địa phương. Nghệ An đã hỗ trợ 10,725 tỷ đồng xây dựng tuyến đường nối từ đường tỉnh 3206, huyện Sầm Tạy của Hủa Phăn đến cửa khẩu Thông Thụ. Tháng 6/2024, hai tỉnh thống nhất danh mục giấy tờ phục vụ người, phương tiện và hàng hóa qua cặp cửa khẩu, tiếp nối thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2023–2025.

Cùng với việc cải thiện kết nối, điều kiện pháp lý cho giao thương qua cửa khẩu từng bước được hoàn thiện. Ngày 10/12/2024, Thông Thụ được đưa vào danh mục cửa khẩu phụ được phép mua bán, trao đổi hàng hóa qua biên giới. Từ ngày 20/02/2025, người, phương tiện cơ giới đường bộ và hàng hóa của hai tỉnh Nghệ An, Hủa Phăn được phép qua lại cặp cửa khẩu Thông Thụ - Nậm Tạy, tạo điều kiện triển khai hoạt động vận chuyển, mua bán, trao đổi hàng hóa theo quy định.

Thực trạng hạ tầng, hàng hóa và quản lý cửa khẩu

Tại thời điểm tháng 7/2024, Thông Thụ đã có đường nhựa kết nối hai bên biên giới qua tuyến đường 48 kéo dài và bãi tập kết hàng hóa phục vụ thông quan. Tuy nhiên, quốc môn, nhà kiểm soát liên hợp và nhà làm việc của các lực lượng chức năng chưa được đầu tư xây dựng. Hạ tầng giao thông và mặt bằng tập kết hàng đã hình thành, trong khi các công trình phục vụ kiểm tra, giám sát và xử lý thủ tục còn thiếu, làm hạn chế khả năng tổ chức hoạt động đồng bộ tại cửa khẩu. Cũng trong giai đoạn này, phía Việt Nam có Trạm Kiểm soát Biên phòng Mường Phú thuộc Đồn Biên phòng Thông Thụ; hải quan và kiểm dịch chưa có trụ sở, chưa bố trí lực lượng thường xuyên tại cửa khẩu. Tuy nhiên, khi có hàng hóa nhập khẩu, Hải quan Vinh và Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng VI vẫn bố trí lực lượng đến phối hợp kiểm soát.

Ở phía đối diện, đến tháng 7/2024, cửa khẩu Nậm Tạy đã có cơ sở hạ tầng được đầu tư cơ bản và đường giao thông thuận lợi. Tuy vậy, việc tổ chức hoạt động của cặp cửa khẩu còn gặp vướng mắc trong giai đoạn đầu triển khai thông thương. Đầu tháng 3/2025, hàng hóa, phương tiện chưa thể thông quan qua Thông Thụ do phía đối diện chưa bố trí cơ quan chức năng làm việc; hoạt động qua lại chủ yếu phục vụ người dân thăm thân. Phía Việt Nam đã bố trí cán bộ hải quan, nhưng do thiếu cơ sở làm việc, cán bộ phải thuê nhà dân gần cửa khẩu để ở và thực hiện nhiệm vụ. Đến cuối tháng 3/2025, lượng phương tiện và hàng hóa qua Thông Thụ vẫn ít; trao đổi của cư dân chủ yếu là sản vật, nông sản. Khó khăn lúc này còn nằm ở hạ tầng kỹ thuật, khu vực cửa khẩu chưa có điện lưới quốc gia, mạng internet và điện thoại yếu; lực lượng làm nhiệm vụ chủ yếu sử dụng điện và kết nối internet từ phía Lào. Điều kiện này ảnh hưởng trực tiếp đến liên lạc, trao đổi thông tin và khả năng duy trì xử lý thủ tục điện tử.

Diễn biến trong giai đoạn đầu thông thương cho thấy việc khai thác tuyến Thông Thụ - Nậm Tạy phụ thuộc chặt chẽ vào khả năng tiếp nhận và xử lý thủ tục ở cả hai phía. Đường giao thông thuận lợi chỉ phát huy hiệu quả khi lực lượng làm nhiệm vụ, nơi kiểm tra hàng hóa và hạ tầng kỹ thuật cùng đáp ứng yêu cầu vận hành. Với doanh nghiệp, sự ổn định của lịch tiếp nhận và thời gian giải quyết thủ tục là cơ sở để tính chi phí, cam kết giao hàng và lựa chọn tuyến vận chuyển, điều này cũng hoàn thiện năng lực cửa khẩu và khả năng thu hút nguồn hàng.

Nâng cấp cửa khẩu gắn với phát triển kinh tế biên giới

Việc Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An đề xuất nâng cấp cửa khẩu phụ Thông Thụ lên cửa khẩu chính, đồng thời nghiên cứu quy hoạch khu vực cửa khẩu theo hướng mở rộng không gian phát triển, bổ sung hạ tầng logistics và các công trình phục vụ xuất nhập khẩu sẽ tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư trong và ngoài nước qua cửa khẩu. Trong mục tiêu phát triển đến năm 2030, Nghệ An xác định nâng cấp cặp Thông Thụ - Nậm Tạy lên cửa khẩu chính. Sau đợt khảo sát thực tế tháng 9/2026, tỉnh tiếp tục triển khai hoàn thiện hồ sơ đề nghị nâng cấp để xin ý kiến các bộ, ngành và trình cấp có thẩm quyền.

Về kinh tế, việc nâng cấp gắn với hoàn thiện hạ tầng và tổ chức thông quan ổn định có thể tạo điều kiện thu hút doanh nghiệp tham gia tuyến giao thương này. Khi chủ động được lịch vận chuyển và thời gian giao nhận, doanh nghiệp có cơ sở tổ chức thu gom, ký hợp đồng và duy trì các chuyến hàng thường xuyên. Với nông sản, khả năng hạn chế thời gian chờ còn giúp giảm nguy cơ hao hụt chất lượng và chi phí bảo quản. Đây là những yếu tố tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh và sức hấp dẫn của tuyến vận chuyển qua Thông Thụ.

Từ hoạt động trao đổi sản vật, nông sản đã có, cửa khẩu vận hành ổn định có thể hỗ trợ hình thành các mối liên kết giữa người sản xuất, cơ sở thu mua và doanh nghiệp tiêu thụ ở hai bên biên giới. Đầu ra rộng hơn tạo thêm cơ hội tăng thu nhập cho cư dân, đồng thời đặt ra yêu cầu về chất lượng, phân loại, đóng gói và nguồn gốc hàng hóa. Khi lượng hàng đủ lớn và được duy trì thường xuyên, các dịch vụ vận tải, bốc xếp, lưu kho, bảo quản cũng có điều kiện phát triển, tạo thêm việc làm và thu hút đầu tư tại địa phương.

Khả năng hiện thực hóa những lợi ích này phụ thuộc vào nguồn hàng, nhu cầu thị trường và sự phối hợp vận hành giữa Thông Thụ với Nậm Tạy. Trong giai đoạn đầu, đầu tư vào nơi kiểm tra hàng hóa, điều kiện làm việc, điện và kết nối dữ liệu có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng phục vụ. Kho bãi và dịch vụ hỗ trợ cần phát triển phù hợp với lưu lượng hàng thực tế, có khả năng mở rộng khi nhu cầu tăng. Cách tiếp cận này giúp khai thác nền tảng giao thông sẵn có, sử dụng vốn hiệu quả và từng bước tạo động lực tăng trưởng cho kinh tế vùng biên.

Yêu cầu đặt ra đối với cơ quan Hải quan

Từ thực tế đặt ra yêu cầu vai trò của hải quan cần được xác định ngay từ khâu chuẩn bị điều kiện vận hành. Chi cục Hải quan khu vực XI được giao cung cấp số liệu, dự báo nhu cầu và đề xuất hạ tầng, trang thiết bị phục vụ kiểm tra, giám sát. Dữ liệu về tờ khai, lượng hàng, mặt hàng và thời điểm phát sinh giao dịch là căn cứ xác định quy mô phục vụ. Từ yêu cầu nghiệp vụ, hải quan cần tham gia bố trí đường di chuyển của phương tiện, vị trí kiểm tra và khu lưu giữ hàng chờ xử lý, bảo đảm kiểm soát được hàng ra, vào và hạn chế di chuyển, bốc dỡ nhiều lần.

Từ thực trạng từng phải điều động lực lượng theo từng đợt hàng, yêu cầu đặt ra là duy trì khả năng giải quyết thủ tục trong giờ hoạt động của cửa khẩu và tăng cường nhân lực khi cần thiết. Các khâu tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra hàng hóa và giám sát phương tiện phải có đầu mối chịu trách nhiệm rõ ràng. Cùng với bố trí cán bộ, việc bảo đảm điện, đường truyền, thiết bị nghiệp vụ và phương án xử lý khi hệ thống gián đoạn theo quy trình là điều kiện để thủ tục điện tử vận hành ổn định tại địa bàn biên giới.

Trong điều kiện giao thương tại Thông Thụ khởi đầu từ trao đổi nhỏ lẻ của cư dân, hướng dẫn thủ tục cần phù hợp với từng nhóm người tham gia. Cơ quan hải quan cần làm rõ điều kiện áp dụng chính sách đối với hàng hóa trao đổi của cư dân biên giới và hàng hóa xuất nhập khẩu của doanh nghiệp; hướng dẫn về khai báo, chứng từ xuất xứ, nghĩa vụ thuế trước khi hàng đến cửa khẩu. Với mặt hàng thuộc diện kiểm dịch hoặc kiểm tra chuyên ngành, việc phối hợp hướng dẫn từ sớm với cơ quan có thẩm quyền giúp người kinh doanh chuẩn bị đúng hồ sơ, hạn chế hàng phải chờ do thiếu điều kiện thông quan.

Khi giao thương mở rộng, quản lý rủi ro cần được xây dựng từ dữ liệu phát sinh ngay tại Thông Thụ. Thông tin về chủ hàng, mặt hàng, lượng hàng, tần suất giao dịch và tuyến vận chuyển giúp cơ quan hải quan nhận diện bất thường để xác định trọng điểm kiểm tra. Các rủi ro cần được lưu ý gồm khai sai mã số, trị giá, xuất xứ hoặc lợi dụng chính sách trao đổi của cư dân biên giới để đưa hàng kinh doanh qua cửa khẩu không đúng quy định. Kiểm tra dựa trên mức độ rủi ro giúp sử dụng nhân lực hiệu quả, bảo đảm thu đúng thuế và tạo thuận lợi cho người kinh doanh tuân thủ pháp luật.

Vướng mắc về tiếp nhận hàng trong giai đoạn đầu thông thương cũng cho thấy sự cần thiết của phối hợp giữa hai bên cửa khẩu. Hải quan cần phối hợp với biên phòng, kiểm dịch và cơ quan phía Lào, theo cơ chế thống nhất và đúng thẩm quyền, để cập nhật giờ làm việc, khả năng tiếp nhận hàng và đầu mối xử lý vướng mắc. Hiệu quả phục vụ cần được theo dõi qua thời gian xử lý hồ sơ, số lần phải bổ sung chứng từ và thời gian hàng chờ tại cửa khẩu. Việc xác định rõ thời gian thuộc khâu hải quan, kiểm dịch, cấp phép hay tiếp nhận từ phía đối diện giúp xử lý vướng mắc đúng trách nhiệm. Qua đó, cơ quan hải quan vừa nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục, vừa cung cấp căn cứ để điều chỉnh tổ chức vận hành. Khả năng thông quan ổn định, minh bạch và kiểm soát hàng hóa hiệu quả sẽ góp phần củng cố niềm tin của doanh nghiệp, đưa tiềm năng giao thương qua cửa khẩu Thông Thụ thành hoạt động kinh tế có tính bền vững, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống cửa khẩu biên giới giữa hai bên.

                                                                                                                                                                                                                    Thu Huyền