Latest articles

Cải cách hành chính lĩnh vực hải quan giai đoạn 2026–2030: Lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, dữ liệu làm nền tảng

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Tài chính, Cục Hải quan ban hành Kế hoạch cải cách hành chính trọng tâm giai đoạn 2026 – 2030, xác định những mục tiêu, chỉ tiêu và nhiệm vụ trọng tâm cho giai đoạn mới, gắn cải cách hành chính với Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030, chuyển đổi số, xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Kế hoạch thể hiện yêu cầu tiếp tục kế thừa, phát huy những kết quả đã đạt được, đồng thời khắc phục những tồn tại, hạn chế trong triển khai cải cách hành chính giai đoạn 2021 – 2025. Trong đó, cải cách thủ tục hành chính được xác định là giải pháp then chốt nhằm cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Cải cách thực chất, lấy sự thuận tiện của người dân và doanh nghiệp làm thước đo

Một trong những định hướng xuyên suốt của Kế hoạch là chuyển mạnh từ tư duy thực hiện cải cách theo quy trình hành chính sang đánh giá cải cách bằng kết quả thực tế mà người dân và doanh nghiệp nhận được.

Theo đó, cải cách thủ tục hành chính được thực hiện theo hướng tổng thể, đồng bộ, thực chất; lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, coi mức độ thuận tiện, chi phí tuân thủ và khả năng tiếp cận dịch vụ công là những thước đo chủ yếu của hiệu quả cải cách.

Việc phân cấp trong tổ chức thực hiện được gắn với đơn giản hóa quy trình, giảm khâu trung gian, rút ngắn thời gian xử lý. Đồng thời, cải cách thủ tục hành chính được kết nối chặt chẽ với chuyển đổi số, triển khai Hải quan số, Hải quan thông minh, trong đó dữ liệu là nền tảng, quản lý rủi ro là phương thức chủ đạo; từng bước thay thế xử lý thủ công bằng xử lý điện tử, khai thác dữ liệu đã có để giảm việc yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin.

Kế hoạch cũng đặt ra yêu cầu cải cách phải xuất phát từ lợi ích và nhu cầu của người dân, doanh nghiệp; lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo chất lượng phục vụ của ngành Hải quan. Cùng với đó là yêu cầu gắn chặt trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện từng chỉ tiêu, nhiệm vụ CCHC, có phân công trách nhiệm và thời gian hoàn thành cụ thể.

Những mục tiêu cụ thể, có thể đo lường

Không chỉ xác định định hướng chung, Kế hoạch đặt ra hệ thống chỉ tiêu cụ thể cho từng giai đoạn. Trong giai đoạn 2026–2027, Cục Hải quan đặt mục tiêu hoàn thành và đưa vào sử dụng chính thức Nền tảng số Cổng thông tin một cửa quốc gia; đạt cấp độ 3 về mức độ trưởng thành quản trị dữ liệu; 100% thủ tục hành chính có đủ điều kiện được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và 100% kết quả giải quyết thủ tục hành chính được cấp dưới dạng điện tử.

Đồng thời, phấn đấu 95% người dân, doanh nghiệp hài lòng khi sử dụng dịch vụ công trực tuyến; 100% TTHC có đủ điều kiện thuộc phạm vi giải quyết của Cục Hải quan được thực hiện trên Hệ thống thông tin giải quyết TTHC theo mô hình tập trung, kết nối, tích hợp và chia sẻ dữ liệu với Cổng Dịch vụ công quốc gia. Gắn trách nhiệm cụ thể với đơn vị đầu mối theo dõi, đánh giá và chế độ báo cáo định kỳ hằng quý, 6 tháng, hằng năm đối với các chỉ tiêu về dịch vụ công trực tuyến, kết quả điện tử, quản trị dữ liệu và các nền tảng số.

Đến giai đoạn 2028–2030, mục tiêu tiếp tục được nâng lên với việc hoàn thành và đưa vào sử dụng chính thức Nền tảng số Hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số; mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp trong tiếp nhận, giải quyết TTHC đạt tối thiểu 95%; tỷ lệ khai thác, sử dụng lại thông tin, dữ liệu đã được số hóa trong giải quyết TTHC, dịch vụ công đạt 90%; tỷ lệ thanh toán trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia đạt 80% tổng số giao dịch thanh toán của dịch vụ công và đạt cấp độ 4 về mức độ trưởng thành quản trị dữ liệu.

Kế hoạch cũng đặt mục tiêu Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước (SIPAS) đạt tối thiểu 95%, mức độ hài lòng của người dân về cung cấp dịch vụ công đạt tối thiểu 90%.

Đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục trên cơ sở dữ liệu

Cải cách thủ tục hành chính là một trong những nội dung được triển khai xuyên suốt giai đoạn 2026–2030. Kế hoạch yêu cầu tiếp tục kiểm soát chặt chẽ quy định TTHC ngay trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm thủ tục mới thực sự cần thiết, đơn giản, dễ hiểu và dễ thực hiện. Song song với đó là rà soát, loại bỏ những thủ tục rườm rà, chồng chéo, những thành phần hồ sơ không cần thiết; giảm các mẫu đơn, tờ khai, giấy tờ có thông tin trùng lặp thông qua khai thác dữ liệu có sẵn tại các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Việc giải quyết TTHC cũng được định hướng theo hướng không phụ thuộc địa giới hành chính, tăng cường tái cấu trúc quy trình và sử dụng các dữ liệu đã số hóa, biểu mẫu điện tử tương tác để cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình.

Cục Hải quan sẽ xây dựng, nâng cấp và vận hành Hệ thống thông tin giải quyết TTHC theo mô hình tập trung, tích hợp trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, hướng tới hệ thống thống nhất, đồng bộ, dễ thực hiện, tiết kiệm thời gian, chi phí và tránh đầu tư trùng lặp. Trong danh mục nhiệm vụ cụ thể, Kế hoạch đồng thời yêu cầu số hóa, cập nhật đầy đủ, kịp thời và chính xác dữ liệu hồ sơ, kết quả giải quyết TTHC; tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và hoàn thiện quy trình nội bộ, quy trình điện tử đối với từng thủ tục.

Hoàn thiện thể chế để triển khai Hải quan số, Hải quan thông minh

Cùng với cải cách TTHC, Kế hoạch xác định tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về hải quan theo hướng hiện đại, đồng bộ, thống nhất, tạo đầy đủ cơ sở pháp lý cho triển khai Hải quan số, Hải quan thông minh.

Các nhiệm vụ cải cách thể chế hướng đến giảm thời gian thông quan, giảm chi phí tuân thủ của doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm và kiểm soát quyền lực. Tiếp tục thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế về hải quan, đơn giản hóa TTHC và điều kiện kinh doanh nhằm giảm thời gian thông quan, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Dữ liệu và nền tảng số trở thành động lực của cải cách

Chuyển đổi số tiếp tục là một trụ cột quan trọng của CCHC ngành Hải quan trong giai đoạn tới. Kế hoạch đặt nhiệm vụ xây dựng, cập nhật Khung kiến trúc hải quan phù hợp với Khung kiến trúc Bộ Tài chính số và Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số; xây dựng các nền tảng số dùng chung; triển khai, tích hợp trợ lý ảo vào các nền tảng điều hành, tác nghiệp; phát triển các cơ sở dữ liệu theo yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.

Đặc biệt, dữ liệu được xác định không chỉ phục vụ quản lý mà phải được khai thác, tái sử dụng để trực tiếp cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Mục tiêu cuối cùng là để người dân, doanh nghiệp được thụ hưởng dịch vụ số thuận tiện, nhanh chóng, an toàn, từng bước giảm các rào cản về giấy tờ, thủ tục và địa giới hành chính.

Cải cách đồng bộ từ bộ máy đến đội ngũ công chức

Kế hoạch CCHC giai đoạn 2026–2030 không chỉ tập trung vào thủ tục và công nghệ mà triển khai đồng bộ trên các lĩnh vực tổ chức bộ máy, chế độ công vụ và tài chính công. Đối với tổ chức bộ máy, Cục Hải quan tiếp tục rà soát chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của các đơn vị, bảo đảm rõ ràng, thống nhất, không chồng chéo; tiếp tục sắp xếp, kiện toàn theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Đối với chế độ công vụ, trọng tâm là hoàn thiện vị trí việc làm; đổi mới chương trình, tài liệu và phương pháp bồi dưỡng từ tiếp cận theo nội dung sang tiếp cận theo vị trí việc làm và khung năng lực; đồng thời tăng cường kỷ cương, kỷ luật hành chính, trách nhiệm giải trình và phòng, chống tham nhũng trong hoạt động công vụ.

Cải cách tài chính công tiếp tục gắn với hoàn thiện cơ chế tài chính, thực hiện cơ chế tự chủ và tăng cường quản lý, sử dụng hiệu quả tài sản công, trong đó chú trọng việc bố trí, sắp xếp và xử lý trụ sở, tài sản sau sắp xếp tổ chức bộ máy.

Gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả cải cách

Để các mục tiêu được triển khai thực chất, Kế hoạch xác định CCHC là nhiệm vụ thường xuyên của từng đơn vị thuộc Cục Hải quan. Các đơn vị phải cụ thể hóa nhiệm vụ được giao vào kế hoạch công tác hằng năm, bảo đảm rõ trách nhiệm, tiến độ và kết quả thực hiện.

Đáng chú ý, Cục Hải quan không chỉ giao nhiệm vụ chung mà xác định cụ thể đơn vị chủ trì, đơn vị phối hợp, sản phẩm dự kiến và thời gian hoàn thành đối với từng nhiệm vụ. Công tác thông tin, tuyên truyền CCHC được triển khai thường xuyên; việc theo dõi Chỉ số CCHC, đo lường sự hài lòng, đào tạo đội ngũ thực hiện CCHC và kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ đều được xác định thành các nhiệm vụ cụ thể.

Với hệ thống mục tiêu định lượng, nhiệm vụ cụ thể và trách nhiệm được phân công đến từng đầu mối, Kế hoạch cải cách hành chính trọng tâm giai đoạn 2026–2030 đặt nền tảng để ngành Hải quan tiếp tục chuyển mạnh từ “thực hiện thủ tục” sang “phục vụ”, từ xử lý thủ công sang xử lý dựa trên dữ liệu, từ những mục tiêu cải cách chung sang những kết quả có thể đo lường bằng thời gian, chi phí và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Qua đó, cải cách hành chính tiếp tục đồng hành cùng quá trình hiện đại hóa Hải quan, hướng tới nền hành chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả và phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp./.