Latest articles

Cải cách thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu: Mở rộng dư địa giảm giấy tờ trong lĩnh vực hải quan

Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu đang mở ra cách tiếp cận mới trong cải cách hành chính: thay vì yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin cơ quan nhà nước đã có, dữ liệu được khai thác, xác thực và tái sử dụng ngay trong quá trình giải quyết thủ tục. Kết quả rà soát mới nhất cho thấy Bộ Tài chính là một trong những Bộ chủ động mở rộng phạm vi rà soát, trong đó nhiều thủ tục thuộc lĩnh vực hải quan đã xác định cụ thể thành phần hồ sơ có khả năng cắt giảm hoặc thay thế bằng dữ liệu.

Bộ Tài chính chủ động mở rộng phạm vi rà soát

Theo Báo cáo của Bộ Tư pháp về kết quả cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu, 774/774 TTHC thuộc danh mục thực hiện theo Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP đã được tái cấu trúc, đạt tỷ lệ 100%.

Đáng chú ý, không chỉ dừng ở danh mục được xác định ban đầu, Bộ Tài chính cùng Bộ Nội vụ, Bộ Tư pháp và Bộ Y tế đã chủ động rà soát, công bố, tái cấu trúc thêm 89 TTHC có sử dụng thông tin, dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu đã được công bố. Trong đó, riêng Bộ Tài chính có 39 TTHC, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nhóm thủ tục được 4 Bộ chủ động rà soát bổ sung.

Kết quả rà soát mở rộng tiếp tục cho thấy quy mô cải cách đáng kể trong phạm vi quản lý của Bộ Tài chính. Trong 152 TTHC được rà soát, 17 TTHC đã bị bãi bỏ, còn 135 TTHC có hiệu lực; trong đó 107 TTHC có thành phần hồ sơ thuộc diện rà soát cắt giảm hoặc thay thế bằng dữ liệu, 28 TTHC được xác định chưa hoặc không thể thay thế thành phần hồ sơ bằng dữ liệu.

Những con số này cho thấy dữ liệu ngày càng trở thành một yếu tố trực tiếp trong quá trình rà soát, thiết kế lại TTHC thuộc lĩnh vực tài chính, trong đó có lĩnh vực hải quan.

Nhiều thành phần hồ sơ hải quan được xác định có thể thay thế bằng dữ liệu

Điểm đáng chú ý của đợt rà soát là việc xác định cụ thể không chỉ tên thủ tục mà cả thành phần hồ sơ, nguồn dữ liệu có thể khai thác và văn bản cần sửa đổi.

Đối với TTHC mã 1.000034 – Thủ tục hải quan đối với xăng dầu cung ứng xuất khẩu, tái xuất cho máy bay, thành phần Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp/đăng ký kinh doanh được xác định có thể cắt giảm, thay thế thông qua khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.

Với TTHC mã 1.007655 – Thi cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan, văn bằng, chứng chỉ, bằng tốt nghiệp được xác định là thành phần hồ sơ có thể cắt giảm hoặc thay thế bằng dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo. Bộ Tài chính được xác định là cơ quan chủ trì đối với nội dung này.

Trong nhóm thủ tục về miễn thuế, đối với TTHC mã 1.007664 – Miễn thuế đối với tài sản di chuyển vượt định mức miễn thuế của cơ quan, tổ chức được ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí hoạt động, thông tin căn cước công dân được đánh giá có thể thay thế bằng dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; thành phần liên quan đến xác nhận cư trú, hộ khẩu đã được cắt giảm.

Đối với TTHC mã 1.009129 về công nhận địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tập trung; địa điểm đối với hàng bưu chính, chuyển phát nhanh và địa điểm ở khu vực biên giới, Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp/đăng ký kinh doanh cũng được xác định có thể cắt giảm, thay thế bằng dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.

Một ví dụ khác là TTHC mã 1.011663 – Xác nhận về đạt tiêu chuẩn xe thiết kế chở tiền thuộc Nhóm 98.23. Thành phần Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp/đăng ký kinh doanh được xác định có thể thay thế bằng dữ liệu; đồng thời việc thực thi phương án gắn với sửa đổi các quy định có liên quan, trong đó có Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và Nghị định số 26/2023/NĐ-CP.

Qua các trường hợp cụ thể có thể thấy phạm vi dữ liệu phục vụ cải cách TTHC hải quan không chỉ nằm trong hệ thống của ngành Tài chính. Dữ liệu cần khai thác còn nằm tại cơ sở dữ liệu dân cư, cư trú, giáo dục và đào tạo và các hệ thống chuyên ngành khác. Vì vậy, hiệu quả cải cách phụ thuộc trực tiếp vào khả năng kết nối và tái sử dụng dữ liệu liên ngành.

Rà soát cũng là cơ hội loại bỏ những thủ tục không còn phù hợp

Cải cách dựa trên dữ liệu không chỉ là thay giấy tờ bằng một trường dữ liệu điện tử. Quá trình rà soát đồng thời cho thấy nhiều TTHC đã được bãi bỏ. Trong lĩnh vực hải quan, ghi nhận TTHC công nhận hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan mã 1.007656 đã bị bãi bỏ; TTHC thành lập địa điểm làm thủ tục hải quan ngoài cửa khẩu mã 1.007799 cũng đã bị bãi bỏ.

Điều này cho thấy mục tiêu của rà soát không phải đơn thuần “điện tử hóa” toàn bộ những yêu cầu đang tồn tại, mà phải đồng thời xem xét yêu cầu nào còn cần thiết, yêu cầu nào có thể sử dụng dữ liệu thay thế và thủ tục nào không còn cần duy trì.

Từ cắt giảm hồ sơ đến thiết kế lại quy trình

Tiếp tục xác định yêu cầu tiếp tục tái cấu trúc TTHC theo hướng lấy dữ liệu và công nghệ làm nền tảng, chuyển từ số hóa quy trình truyền thống sang thiết kế lại quy trình dựa trên dữ liệu; rút gọn hoặc loại bỏ các bước trung gian khi thông tin đã được khai thác, xác thực từ cơ sở dữ liệu. Nguyên tắc đặt ra là người dân, doanh nghiệp chỉ cung cấp thông tin một lần; hệ thống chủ động khai thác, tái sử dụng, tự động điền, kiểm tra và đối chiếu dữ liệu khi đủ điều kiện.

Đối với lĩnh vực hải quan – lĩnh vực có tần suất giao dịch lớn và gắn trực tiếp với hoạt động của doanh nghiệp – cách tiếp cận này mở ra dư địa tiếp tục giảm giấy tờ, giảm thao tác kê khai và giảm thời gian xử lý hồ sơ. Từ những thành phần hồ sơ đã được nhận diện cụ thể trong đợt rà soát, bước tiếp theo không chỉ là sửa quy định, mà quan trọng hơn là đưa việc khai thác dữ liệu vào quy trình điện tử thực tế, để kết quả cắt giảm được doanh nghiệp cảm nhận ngay khi thực hiện thủ tục../.