Latest articles

Liên thông dữ liệu - điều kiện để giảm thực chất hồ sơ cho doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hải quan

Giảm giấy tờ trong thủ tục hành chính chỉ thực sự có ý nghĩa khi dữ liệu có thể được khai thác ngay tại thời điểm tiếp nhận và giải quyết hồ sơ. Đối với lĩnh vực hải quan, kết quả rà soát đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu cho thấy nhiều thành phần hồ sơ có thể được thay thế bằng dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành. Điều đó đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện kết nối, chất lượng dữ liệu và cơ chế chia sẻ liên ngành.

Từ “có dữ liệu” đến “sử dụng được dữ liệu”

Đến ngày 30/9/2026, các Bộ, Ngành đã hoàn thành đồng bộ 8/12 cơ sở dữ liệu (CSDL) trọng yếu về Trung tâm Dữ liệu quốc gia và kết nối, đồng bộ thành công 70/104 CSDL chuyên ngành. Đã có 37 CSDL công bố, công khai thông tin, đạt 48,68%; trong đó các CSDL thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính là 10 CSDL.

Việc hình thành và công bố dữ liệu là nền tảng để cơ quan giải quyết TTHC chuyển từ yêu cầu cá nhân, tổ chức cung cấp giấy tờ sang khai thác, xác thực và tái sử dụng thông tin.

Từ góc độ lĩnh vực hải quan, điều này thể hiện khá rõ qua các TTHC đã được rà soát. Giấy đăng ký doanh nghiệp có thể được khai thác từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp; thông tin căn cước, cư trú từ các cơ sở dữ liệu do Bộ Công an quản lý; văn bằng, chứng chỉ từ dữ liệu giáo dục và đào tạo.

Như vậy, một TTHC hải quan có thể cần sử dụng dữ liệu do nhiều cơ quan khác nhau quản lý. Chính khả năng liên thông dữ liệu quyết định việc một thành phần hồ sơ được xác định “có thể cắt giảm” có thực sự biến mất khỏi bộ hồ sơ doanh nghiệp phải nộp hay không.

Bộ Tài chính tiếp tục có dư địa mở rộng khai thác dữ liệu

Theo hiện trạng kết nối được tổng hợp đến ngày 21/9/2026, Bộ Tài chính đã kết nối 03 CSDL gồm dân cư, hộ tịch điện tử và đất đai để khai thác, tái sử dụng đối với 5/22 TTHC thuộc phạm vi thống kê. Trên toàn bộ danh mục, việc kết nối của các Bộ, ngành đã sẵn sàng cho khai thác, tái sử dụng thông tin thay thế hồ sơ, giấy tờ đối với 696/774 TTHC, đạt 89,92%.

Đối với Bộ Tài chính, một số nội dung cần tiếp tục hoàn thiện về dữ liệu. Bộ còn 3/16 CSDL chưa hoàn thiện xây dựng, chưa hình thành dữ liệu; một số CSDL chưa hoàn thành làm sạch, đối soát, trong đó khối lượng lớn tập trung tại CSDL quốc gia về đăng ký doanh nghiệp và CSDL chuyên ngành về đấu thầu; 3 CSDL chưa thường xuyên bảo đảm tiêu chí “sống” do đặc thù chu kỳ phát sinh dữ liệu.

Những nội dung này đặc biệt đáng lưu ý khi Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp chính là nguồn dữ liệu được đề xuất sử dụng thay thế giấy tờ trong nhiều TTHC thuộc lĩnh vực hải quan.

Cắt giảm phải đúng bản chất, không máy móc

Một điểm quan trọng trong kết quả rà soát là không phải cứ tồn tại một cơ sở dữ liệu tương ứng thì thành phần hồ sơ đương nhiên có thể được loại bỏ.

Ví dụ, đối với TTHC mã 1.009156 – Đăng ký, cấp Sổ hải quan giám sát phương tiện và Giấy chứng nhận điều khiển phương tiện vận tải hàng hóa thuộc diện giám sát hải quan, kết quả rà soát xác định thành phần hồ sơ liên quan đến đăng ký doanh nghiệp, đăng ký xe không thể thay thế bằng dữ liệu trong trường hợp này, do giấy tờ được doanh nghiệp Trung Quốc nộp và không thuộc cơ sở dữ liệu do Việt Nam quản lý.

Ở chiều ngược lại, với TTHC mã 1.011724 – Thông báo cơ sở gia công, sản xuất hàng hóa xuất khẩu; nơi lưu giữ nguyên liệu, vật tư, máy móc, thiết bị, sản phẩm xuất khẩu, thành phần Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp được đưa ra rà soát nhưng kết quả xác định thành phần này thực tế không được quy định trong TTHC.

Hai trường hợp này cho thấy cải cách dựa trên dữ liệu phải đi từ bản chất nghiệp vụ: trước hết xác định chính xác hồ sơ nào đang được pháp luật yêu cầu, dữ liệu nào thực sự tồn tại và có giá trị sử dụng, sau đó mới xác định khả năng thay thế.

Cách làm này giúp tránh tình trạng coi “cắt giảm bằng dữ liệu” đơn thuần là phép đối chiếu giữa tên giấy tờ và tên cơ sở dữ liệu.

Đồng bộ hồ sơ để có dữ liệu quản trị cải cách

Dữ liệu không chỉ phục vụ người thực hiện TTHC mà còn là cơ sở để cơ quan quản lý đo lường hiệu quả cải cách.

Trong Quý III/2026, các Hệ thống thông tin giải quyết TTHC của Bộ, ngành, địa phương đã đồng bộ 30,5 triệu hồ sơ lên Cổng Dịch vụ công quốc gia trên tổng số 58,3 triệu hồ sơ tiếp nhận, xử lý, đạt tỷ lệ 52,3%. Điều này đồng nghĩa vẫn còn một khối lượng lớn hồ sơ chưa được đồng bộ đầy đủ. Báo cáo của Bộ Tư pháp đặt yêu cầu tập trung xử lý 47,7% hồ sơ TTHC chưa đồng bộ, nhằm bảo đảm dữ liệu đầy đủ, chính xác, kịp thời cho việc đánh giá chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Đối với công tác quản lý hải quan, đây cũng là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp. Muốn đánh giá một phương án đơn giản hóa có thực sự làm giảm thời gian, giảm giấy tờ hay không thì hệ thống phải có dữ liệu đầy đủ về hồ sơ, trạng thái xử lý và kết quả giải quyết.

Hướng tới một quy trình mà dữ liệu tự “đi” thay cho giấy tờ

Báo cáo đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ sở dữ liệu theo tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, đồng thời tăng cường vai trò điều phối dữ liệu để hạn chế việc từng hệ thống phải kết nối riêng với từng CSDL. Đây là định hướng có ý nghĩa đặc biệt đối với các TTHC liên ngành.

Nếu dữ liệu có thể được khai thác tự động tại thời điểm giải quyết, doanh nghiệp không còn phải lấy một giấy tờ từ cơ quan này để nộp sang cơ quan khác; cán bộ cũng giảm thao tác kiểm tra, nhập lại và đối chiếu thủ công.

Với lĩnh vực hải quan, cải cách TTHC dựa trên dữ liệu vì vậy không chỉ là câu chuyện giảm một hay hai thành phần hồ sơ. Đích đến xa hơn là hình thành quy trình trong đó dữ liệu được luân chuyển giữa các hệ thống, thay cho việc doanh nghiệp phải luân chuyển giấy tờ./.