Latest articles

Lấy trải nghiệm doanh nghiệp làm thước đo cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan

Một TTHC đã được tái cấu trúc chưa đồng nghĩa với việc người sử dụng đã thực sự được giảm thao tác. Một thành phần hồ sơ được xác định có thể thay thế bằng dữ liệu cũng chưa đồng nghĩa doanh nghiệp không còn phải tải lên giấy tờ tương ứng. Bởi vậy, đánh giá cải cách từ chính hành trình của người sử dụng đang trở thành yêu cầu quan trọng để bảo đảm kết quả cải cách đi vào thực chất.

Đánh giá cải cách từ phía người sử dụng

Hội đồng Tư vấn cải cách TTHC của Thủ tướng Chính phủ đã thực hiện trải nghiệm đối với 28 TTHC thuộc 11 Bộ trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và đánh giá riêng một số TTHC trên VNeID.

Mục tiêu của khảo sát là kiểm chứng từ góc nhìn người thực hiện thủ tục xem việc kết nối, khai thác dữ liệu đã thực sự dẫn đến giảm giấy tờ, giảm khai báo lại và đơn giản hóa hành trình thực hiện TTHC hay chưa.

Kết quả cho thấy thông tin định danh từ các cơ sở dữ liệu (CSDL) đã được khai thác ở nhiều hệ thống dịch vụ công, nhưng mức độ khai thác chưa đồng đều. Có trường hợp tên, số định danh mới chỉ xuất hiện ở thông tin tài khoản hoặc được điền một phần; khả năng tự động điền các trường dữ liệu khác còn hạn chế.

Một số thủ tục dù công bố hình thức trực tuyến nhưng trong trải nghiệm thực tế chưa thực hiện được hoàn toàn trực tuyến; có trường hợp người sử dụng vẫn phải tải biểu mẫu xuống, điền, ký rồi tải trở lại hệ thống.

Đáng lưu ý hơn, một số biểu mẫu vẫn yêu cầu người dùng tải lên căn cước, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, đăng ký xe hoặc giấy tờ khác dù dữ liệu tương ứng có khả năng được khai thác từ các cơ sở dữ liệu.

Từ bài toán chung đến yêu cầu đối với dịch vụ công hải quan

Trong 28 TTHC được trải nghiệm, Bộ Tài chính có 2 thủ tục thuộc lĩnh vực kiểm toán và chứng khoán. Báo cáo ghi nhận hai thủ tục này gần như chưa kế thừa đầy đủ thông tin định danh cá nhân hoặc doanh nghiệp vào biểu mẫu điện tử; trong đó TTHC đăng ký cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán còn xuất hiện yêu cầu về Giấy đăng ký kinh doanh/đăng ký doanh nghiệp dù thông tin tương ứng có khả năng khai thác từ cơ sở dữ liệu.

Dù các TTHC được khảo sát trực tiếp không phải thủ tục hải quan, cách tiếp cận này đặt ra một tiêu chí rất rõ đối với quá trình số hóa dịch vụ công trong toàn ngành Tài chính: phải kiểm chứng kết quả từ màn hình và thao tác thực tế của người sử dụng, chứ không chỉ từ việc hệ thống đã được xác nhận “kết nối”.

Điều này càng có ý nghĩa đối với lĩnh vực hải quan, khi kết quả rà soát đã xác định cụ thể nhiều loại giấy tờ có thể được thay thế bằng dữ liệu. Chẳng hạn, đối với thủ tục thi cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan, văn bằng và chứng chỉ được xác định có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu giáo dục và đào tạo. Với một số thủ tục miễn thuế, thông tin căn cước có thể khai thác từ CSDL quốc gia về dân cư. Đối với thủ tục về địa điểm kiểm tra, giám sát hàng hóa, thông tin đăng ký doanh nghiệp có thể được khai thác từ CSDL quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.

Kết quả cải cách đối với những trường hợp này vì vậy cần được thể hiện rất cụ thể: khi doanh nghiệp mở e-Form, thông tin đã có phải được tự động kế thừa; giấy tờ đã được thay bằng dữ liệu không tiếp tục xuất hiện như một yêu cầu tải lên hồ sơ.

Tái cấu trúc phải khác với “đưa quy trình giấy lên mạng”

Đây cũng là điểm mấu chốt của cách tiếp cận cải cách dựa trên dữ liệu. Báo cáo của Bộ Tư pháp yêu cầu rà soát, hoàn thiện lại toàn bộ dịch vụ công trực tuyến đã cung cấp, tập trung vào 4 nội dung: bảo đảm đúng mức độ dịch vụ đã công bố; thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng thực hiện; không yêu cầu khai lại thông tin, nộp lại giấy tờ đã có trong CSDL; đồng thời hoàn thiện cấu hình hệ thống để việc khai thác và tái sử dụng dữ liệu được thực hiện thống nhất.

Thời hạn đặt ra để hoàn thiện lại các dịch vụ công trực tuyến là trước 20/11/2026. Đồng thời, danh mục TTHC đủ điều kiện thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính và dịch vụ công trực tuyến chủ động được yêu cầu rà soát, công bố trước 30/10/2026.

Điểm khác biệt ở đây là “tái cấu trúc” không phải sao chép nguyên quy trình giấy sang môi trường điện tử. Nếu người sử dụng vẫn phải tự gõ lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu, tải mẫu xuống máy, ký rồi tải lên; hoặc vẫn phải đính kèm bản chụp giấy tờ mà hệ thống đã có khả năng tra cứu, thì dịch vụ đã trực tuyến nhưng quy trình chưa thực sự được cải cách.

Đo chất lượng bằng những gì doanh nghiệp không còn phải làm

Báo cáo cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện Bộ chỉ số đánh giá, chấm điểm cải cách TTHC, trong đó có Bộ chỉ số đánh giá chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp trong thực hiện TTHC và dịch vụ công, dự kiến vận hành chính thức từ tháng 12/2026.

Từ góc nhìn lĩnh vực hải quan, đây là một hướng đánh giá đáng chú ý. Kết quả cải cách không chỉ có thể được phản ánh bằng số lượng TTHC đã rà soát, tỷ lệ dịch vụ trực tuyến hay số lượng cơ sở dữ liệu được kết nối, mà còn có thể được nhìn từ chính những thao tác doanh nghiệp không còn phải thực hiện: không phải khai lại thông tin doanh nghiệp; không phải tải lại giấy tờ định danh; không phải nộp văn bằng khi dữ liệu đã được xác thực; không phải cung cấp lại kết quả giải quyết của một cơ quan nhà nước khác.

Khi một thành phần hồ sơ được cắt giảm trên văn bản và đồng thời biến mất khỏi hành trình thực tế của doanh nghiệp, cải cách mới hoàn tất từ quy định đến trải nghiệm. Với đặc thù gắn trực tiếp với hoạt động xuất nhập khẩu và cộng đồng doanh nghiệp, đây cũng là thước đo thực chất nhất đối với cải cách TTHC trong lĩnh vực hải quan: ít giấy tờ hơn, ít kê khai lại hơn, ít thao tác hơn và dữ liệu được khai thác nhiều hơn để phục vụ doanh nghiệp./.